Dự Án Nhà Ở Xã Hội Có Gì Khác Với Chung Cư Thương Mại?

Nhà ở xã hội có gì khác với chung cư thương mại? 2 loại dùng chung quy chuẩn nhà chung cư, nhưng dự án nhà ở xã hội được Nhà nước hỗ trợ nên chịu trần lợi nhuận 10%, giá bán tính từ chi phí và căn hộ 25-70 m². Vì vậy, thiết kế nhà ở xã hội là bài toán kiểm soát từng mét vuông và từng đồng chi phí.

Nhiều người thường cho rằng chung cư nhà ở xã hội chỉ là một phiên bản thu gọn của chung cư thương mại. Thực tế, sự khác biệt bắt đầu từ cơ chế pháp lý cùng tài chính của dự án, rồi mới dẫn tới mặt bằng, vật liệu và tiện ích. Đó là lý do công tác thiết kế nhà ở xã hội cần một cách làm riêng biệt.

Nhà Ở Xã Hội Là Gì? Vì Sao Cần Có Những Tiêu Chuẩn Riêng Biệt?

Nhà ở xã hội là nhà ở có sự hỗ trợ của Nhà nước, dành cho các nhóm đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở như người thu nhập thấp, công nhân, cán bộ, công chức, viên chức. Chung cư thương mại được đầu tư để bán, cho thuê mua hoặc cho thuê theo cơ chế thị trường, vì thế mỗi phân khúc có một bộ ràng buộc riêng.

Theo Luật Nhà ở 2023 có hiệu lực từ ngày 01/8/2024, nhà ở xã hội được đầu tư để phục vụ đúng đối tượng chính sách, đi kèm điều kiện về nhà ở và thu nhập.

Phối cảnh dự án nhà ở xã hội K-Home New City lúc hoàng hôn với các tháp căn hộ trên khối đế, Song Anh tư vấn thiết kế kiến trúc, kết cấu và cơ điện MEPF

Trong các nhóm đối tượng được Luật Nhà ở 2023 quy định, có 3 nhóm gắn trực tiếp với các dự án chung cư nhà ở xã hội tại đô thị và khu công nghiệp:

  1. Người thu nhập thấp tại đô thị: Nhóm này có thu nhập dưới mức trần do Chính phủ quy định và chưa có nhà ở phù hợp.
  2. Công nhân, người lao động: Nhóm này làm việc tại doanh nghiệp trong và ngoài khu công nghiệp, cần chỗ ở gần nơi làm việc.
  3. Cán bộ, công chức, viên chức: Nhóm này hưởng lương từ ngân sách và được hỗ trợ khi chưa có nhà ở phù hợp.

Do người mua thuộc nhóm có khả năng chi trả giới hạn, Luật Nhà ở 2023 cho dự án nhà ở xã hội được miễn tiền sử dụng đất. Đổi lại, diện tích căn hộ, giá bán và lợi nhuận của chủ đầu tư bị kiểm soát chặt, đó cũng là nguồn gốc của các tiêu chuẩn riêng.

3 nhóm người mua gắn với chung cư nhà ở xã hội gồm người thu nhập thấp tại đô thị, công nhân và cán bộ công chức viên chức, bên cạnh phối cảnh khối đế K-Home New City

>> Xem thêm: Nhà Ở Xã Hội Là Gì? Đối Tượng, Điều Kiện Và Quy Định Mới Nhất 2026

Chủ Đầu Tư Nhà Ở Xã Hội Chịu Những Ràng Buộc Nào Khác Chung Cư Thương Mại?

Ở góc độ chủ đầu tư, dự án nhà ở xã hội khác chung cư thương mại ở 5 điểm: đất được miễn tiền sử dụng, lợi nhuận bị giới hạn tối đa 10%, giá bán tính từ chi phí thực tế, căn hộ nằm trong khung 25-70 m² và phần kinh doanh không vượt quá 20%.

Các mức này nằm trong Luật Nhà ở 2023 và Nghị định 100/2024/NĐ-CP về nhà ở xã hội, được sửa đổi lần gần nhất ngày 07/4/2026.

Bảng dưới đây so sánh 5 ràng buộc chính của chủ đầu tư ở hai loại dự án:

Tiêu chí Dự án nhà ở xã hội Dự án chung cư thương mại
1. Tiền sử dụng đất Được miễn, trừ phần đất xây nhà ở thương mại (nếu có) Nộp theo pháp luật đất đai
2. Lợi nhuận Tối đa 10% tổng chi phí đầu tư phần nhà ở xã hội Theo thị trường
3. Giá bán Tổng chi phí cộng lợi nhuận định mức Chủ đầu tư định giá theo thị trường
4. Diện tích căn hộ Diện tích sử dụng 25-70 m² Theo phân khúc sản phẩm
5. Phần kinh doanh Tối đa 20% đất ở hoặc 20% sàn nhà ở, hạch toán riêng Toàn bộ dự án

Trong 5 ràng buộc trên, lợi nhuận định mức và giá bán tác động trực tiếp nhất tới thiết kế. Cả hai đều được tính từ chi phí thực tế, nên một quyết định thiết kế làm tăng chi phí sẽ hiện ngay trên giá bán hoặc làm giảm lợi nhuận.

Bảng 5 ràng buộc của chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội so với chung cư thương mại: tiền sử dụng đất, lợi nhuận tối đa 10%, giá bán, diện tích căn hộ 25-70 m² và phần kinh doanh tối đa 20%

Giá bán một mét vuông căn hộ bằng tổng chi phí đầu tư cộng lợi nhuận định mức, chia cho tổng diện tích sử dụng các căn hộ để bán, nhân hệ số vị trí rồi cộng thuế giá trị gia tăng.

Công thức giá bán 1 m² nhà ở xã hội bằng tổng chi phí Tđ cộng lợi nhuận định mức L, chia diện tích sử dụng SB, nhân hệ số vị trí K rồi cộng thuế giá trị gia tăng

Trong thời gian thí điểm theo Nghị quyết 201/2025/QH15, chủ đầu tư được tự phê duyệt giá bán, sau đó kiểm toán và quyết toán khi hoàn thành công trình.

Nếu chi phí phát sinh sau khi đã ký hợp đồng mua bán, chủ đầu tư không được thu thêm phần chênh lệch từ người mua, kể cả khi giá kiểm toán và quyết toán cao hơn. Phần phát sinh đó trừ thẳng vào khoản lợi nhuận vốn đã bị giới hạn trần.

Chủ đầu tư có thể dùng công cụ ước tính dưới đây để thử công thức giá bán và xem lợi nhuận thay đổi ra sao khi chi phí quyết toán lệch so với dự toán:

Ước tính giá bán 1 m² nhà ở xã hội và lợi nhuận sau quyết toán

Số mặc định là một ca minh họa, không phải số liệu của dự án cụ thể. Công cụ tính theo công thức tại Điều 32 Nghị định 100/2024/NĐ-CP cho dự án không dùng vốn đầu tư công, nguồn tài chính công đoàn, giả định toàn bộ diện tích đã ký hợp đồng theo giá tính từ dự toán. Giá bán chưa gồm kinh phí bảo trì.

Lợi nhuận định mức: 100 tỷ đồng (10% của 1.000 tỷ đồng).

Giá bán 1 m² chưa gồm thuế giá trị gia tăng: 18,33 triệu đồng/m², bằng (1.000 + 100) tỷ đồng chia 60.000 m², nhân hệ số 1.

Giá bán 1 m² đã gồm thuế giá trị gia tăng: 19,25 triệu đồng/m², sau khi cộng thuế giá trị gia tăng 5%.

Chi phí quyết toán tăng 30 tỷ đồng, giá đã ký giữ nguyên. Lợi nhuận còn 70 tỷ đồng, bằng 6,8% chi phí thực tế.

2 điểm dễ nhầm: (1) Tính 10% lợi nhuận trên doanh thu, trong khi mức trần áp trên tổng chi phí đầu tư phần nhà ở xã hội. (2) Lấy tổng chi phí chia cho tổng diện tích sàn xây dựng, trong khi công thức dùng tổng diện tích sử dụng các căn hộ để bán.

Khi chi phí quyết toán cao hơn dự toán, phần chênh không chuyển được sang người mua đã ký hợp đồng, nên khâu thiết kế và dự toán là nơi giữ khoản lợi nhuận định mức. Con số trên chỉ là ước tính cho phần nhà ở xã hội của dự án. Giá bán chính thức căn cứ phương án giá của chủ đầu tư, kết quả thẩm định hoặc kiểm tra của cơ quan chuyên môn cấp tỉnh và số liệu kiểm toán, quyết toán.

Phần kinh doanh phải hạch toán riêng, còn chi phí hạ tầng dùng chung được phân bổ đều theo diện tích đất ở và đất thương mại dịch vụ.

Vì vậy, hồ sơ thiết kế và dự toán cần tách được ranh giới chi phí giữa khối nhà ở xã hội và khối kinh doanh ngay từ bước thiết kế cơ sở.

Sơ đồ tách chi phí giữa khối nhà ở xã hội và phần kinh doanh tối đa 20%, hạ tầng dùng chung phân bổ đều theo diện tích đất

Ở chiều ngược lại, dự án nhà ở thương mại tại đô thị loại III trở lên phải dành 20% đất ở đã có hạ tầng để xây nhà ở xã hội, trừ khi được bố trí quỹ đất khác hoặc nộp tiền tương đương. Khi tự đầu tư phần nhà ở xã hội này, chủ đầu tư nhà ở thương mại cũng phải thiết kế theo đúng các ràng buộc trên.

Các Tiêu Chuẩn Thiết Kế Nhà Ở Xã Hội Cần Đảm Bảo Tuân Thủ

Nhà ở xã hội không có quy chuẩn kỹ thuật thấp hơn chung cư thương mại. Cả hai cùng tuân thủ quy chuẩn quốc gia về nhà chung cư, an toàn phòng cháy và các tiêu chuẩn áp dụng hiện hành. Phần riêng của nhà ở xã hội nằm ở khung diện tích căn hộ và tỷ lệ căn lớn trong dự án.

Quy chuẩn áp dụng chung là QCVN 04:2021/BXD về nhà chung cư. Bản sửa đổi năm 2026 có hiệu lực từ ngày 15/12/2026, bổ sung yêu cầu về khu để xe điện, khu sạc và khu đổi pin.

Các dự án đang thiết kế vì thế cần rà soát lại tầng để xe trước khi chốt hồ sơ.

Ngoài quy chuẩn chung, nghị định về nhà ở xã hội đặt thêm 3 yêu cầu riêng:

  1. Khung diện tích căn hộ: Mỗi căn có diện tích sử dụng tối thiểu 25 m² và tối đa 70 m².
  2. Tỷ lệ căn lớn: Trần 70 m² được nâng tối đa 10%, nhưng số căn trên 70 m² không vượt 10% tổng số căn của dự án.
  3. Diện tích phục vụ cư dân: Khi phần kinh doanh lấy từ sàn nhà ở, khu sinh hoạt cộng đồng, nhà trẻ và chỗ để xe không bị tính vào phần đó.

Yêu cầu về tỷ lệ căn lớn biến cơ cấu căn hộ thành bài toán tỷ lệ, không chỉ là diện tích từng căn. Cơ cấu căn vì thế nên được chốt ngay từ phương án tổng mặt bằng, vì thay đổi ở bước sau kéo theo lưới cột, lõi kỹ thuật và hệ thống cơ điện.

Khung diện tích sử dụng căn hộ nhà ở xã hội từ 25 đến 70 m², tăng tối đa tới 77 m² và số căn trên 70 m² không quá 10% tổng số căn, kèm ảnh căn hộ mẫu K-Home New City

>> Xem thêm: Thiết Kế Nhà Ở Xã Hội Cần Đáp Ứng Các Tiêu Chuẩn Nào?

Sự Khác Biệt Giữa Thiết Kế Nhà Ở Xã Hội Và Chung Cư Thương Mại

Khác biệt trong thiết kế bắt nguồn từ cách hai loại dự án thu hồi vốn. Chung cư thương mại dùng thiết kế để tăng giá trị bán, còn nhà ở xã hội dùng thiết kế để giữ chi phí trong khung giá được phép. 4 nhóm khác biệt dưới đây đều đi theo logic đó.

1. Mục Tiêu Phát Triển

Mục tiêu thiết kế nhà ở xã hội là đưa được nhiều căn hộ đủ chuẩn nhất ra thị trường với chi phí hợp lý, trong khung giá mà nhóm người mua chính sách chi trả được. Chung cư thương mại lại đặt mục tiêu tạo khác biệt để bán được giá cao hơn.

Nhà ở xã hội vì thế ưu tiên lưới cột đều, lõi thang lặp lại và tầng điển hình giống nhau.

So sánh mục tiêu thiết kế nhà ở xã hội với lưới cột đều, tầng điển hình giống nhau và chung cư thương mại đầu tư hình khối, mặt đứng qua phối cảnh K-Home New City và Kha Vạn Cân

Chung cư thương mại có thể đầu tư vào hình khối và mặt đứng, miễn là phần đầu tư đó được bù lại bằng giá bán căn hộ.

2. Diện Tích Và Cách Tổ Chức Mặt Bằng

Mặt bằng nhà ở xã hội cần xếp đủ cơ cấu căn trong khung 25-70 m², nên mỗi mét vuông hành lang, lô gia hay phòng phụ đều phải có lý do kỹ thuật. Chung cư thương mại được chọn diện tích theo phân khúc, từ căn studio tới căn 3 phòng ngủ rộng rãi.

Tại K-Home New City, mặt bằng gồm 4 loại căn: studio, 1 phòng ngủ có thêm không gian học tập, 2 phòng ngủ loại A và loại B. Mỗi căn đều có lô gia nối với không gian sinh hoạt chính.

Theo thiết kế công bố, 100% căn hộ K-Home New City tiếp xúc trực tiếp với ánh sáng và gió trời tự nhiên.

Căn hộ mẫu K-Home New City và 4 loại căn hộ của dự án nhà ở xã hội: studio, 1 phòng ngủ có không gian học tập, 2 phòng ngủ loại A và loại B

Đối với chung cư cao cấp Kha Vạn Cân, công trình 1 hầm và 25 tầng nổi, cơ cấu căn không bị khung 25-70 m² ràng buộc. Song Anh đảm nhận cả thiết kế nội thất cho loại căn 3 phòng ngủ tại dự án này.

3. Vật Liệu Và Mức Độ Hoàn Thiện

Vật liệu ở nhà ở xã hội được chọn theo độ bền, giá và chi phí bảo trì, để giảm bớt chi phí cho người mua nhà. Ở chung cư thương mại, vật liệu là một phần của định vị sản phẩm và được chọn theo phân khúc.

Theo VnEconomy, Sở Xây dựng TP Đà Nẵng từng lo ngại chủ đầu tư chọn vật liệu, thiết bị giá cao khi lập dự toán, làm tăng giá bán nhà ở xã hội.

Phối cảnh nội thất căn hộ do Song Anh thiết kế, kèm 3 tiêu chí chọn vật liệu nhà ở xã hội là độ bền, giá, chi phí bảo trì và bảng hạng mục hoàn thiện đi cùng dòng dự toán

Cách an toàn là chốt danh mục vật liệu hoàn thiện cùng lúc với dự toán, để mỗi lựa chọn đều đi kèm con số chi phí cụ thể.

4. Không Gian Chung Và Hệ Thống Tiện Ích

Nhà ở xã hội vẫn phải bố trí không gian sinh hoạt cộng đồng và chỗ để xe theo quy chuẩn, nhà trẻ bố trí theo quy hoạch. Các phần này không bị tính vào tỷ lệ diện tích kinh doanh của dự án. Chung cư thương mại đầu tư thêm tiện ích như hồ bơi, phòng tập để tăng giá trị khai thác.

Tổng mặt bằng dự án nhà ở xã hội K-Home New City nhìn từ trên cao, sân chung và mảng xanh nằm giữa 3 tòa tháp, bao quanh là các dãy nhà phố

Tại K-Home New City, tiện ích được bố trí quanh sân chung giữa 3 tòa tháp, cùng trường mầm non trong khu. Bãi đỗ xe đặt ở tầng nổi để giảm chi phí đầu tư.

Tiện ích nhà ở xã hội K-Home New City với sân chung và khu vui chơi ở tầng trệt, đặt cạnh khu hồ bơi trên cao của chung cư thương mại Kha Vạn Cân

Ngược lại, Kha Vạn Cân đưa hồ bơi lên tầng cao. Hạng mục kiểu này yêu cầu chi phí xây dựng và vận hành lớn, nên chỉ hợp lý khi giá bán bù lại được.

Ứng Dụng BIM Trong Thiết Kế Nhà Ở Xã Hội Từ Song Anh

Nhà ở xã hội lặp lại một căn điển hình hàng trăm lần, nên một sai sót nhỏ trong thiết kế cũng bị nhân lên ở mọi tầng. Mô hình dữ liệu đồng bộ giữa kiến trúc, kết cấu và cơ điện giúp phát hiện các xung đột trước khi chúng thành chi phí phát sinh.

Đội ngũ dự toán của Song Anh đưa ra một tình huống minh họa: hộp gen kỹ thuật trong căn điển hình bị dịch 200 mm. Nếu công trình có 20 tầng, mỗi tầng 20 căn, chỉnh sửa đó lặp lại 400 lần.

Trục hộp gen dịch 200 mm ở căn hộ điển hình lặp lại 400 lần trên công trình 20 tầng, mỗi tầng 20 căn

Vì vậy, lỗ mở, ống chờ xuyên dầm và trục kỹ thuật nên được chốt ngay ở thiết kế cơ sở, trước khi tầng điển hình được nhân lên. Cao độ thông thủy trần và kích thước hệ thống cơ điện cũng cần chốt sớm, bởi xung đột hay gặp nhất là đường ống vướng dầm.

Mô hình kết cấu BIM các tháp K-Home New City gồm khung, sàn và hệ cọc móng, kèm 5 điểm cần chốt sớm: lỗ mở, ống chờ xuyên dầm, trục kỹ thuật, cao độ thông thủy trần và kích thước hệ cơ điện

Tại K-Home New City, Song Anh đảm nhận tư vấn thiết kế kiến trúc, kết cấu và cơ điện MEPF. Phương án ý tưởng do Surbana Jurong, đơn vị thuộc Chính phủ Singapore, thực hiện.

Dự án có 1 khối đế 4 tầng và 3 tháp 20 tầng với 1.694 căn hộ, tổng diện tích sàn 125.339,8 m².

Phối cảnh trên cao dự án nhà ở xã hội K-Home New City với 1 khối đế 4 tầng, 3 tháp 20 tầng, 1.694 căn hộ và tổng diện tích sàn 125.339,8 m²

>> Xem thêm: Vì Sao Thiết Kế Nhà Ở Xã Hội Cần Ứng Dụng BIM?

Vì Sao Chủ Đầu Tư Lựa Chọn Song Anh Cho Các Dự Án Thiết Kế Nhà Ở Xã Hội?

Chủ đầu tư nhà ở xã hội cần một đơn vị thiết kế hiểu cả hai đầu của bài toán: quy chuẩn kỹ thuật và khung chi phí bị giới hạn. Song Anh đã làm việc trên cả dự án nhà ở xã hội lẫn chung cư thương mại cao cấp, nên có thể đối chiếu trực tiếp cách đặt bài toán của hai loại hình.

Song Anh là đơn vị tổng thầu thiết kế công trình cao tầng. Ở Kha Vạn Cân, Song Anh đóng vai trò tổng thầu thiết kế kiến trúc, kết cấu, cơ điện, hạ tầng và dự toán, nên dự toán được lập song song qua từng giai đoạn, từ ý tưởng tới bản vẽ thi công.

Ở K-Home New City, Song Anh tham gia ở vai trò tư vấn thiết kế kiến trúc, kết cấu và cơ điện.

Vai trò của Song Anh ở 2 loại hình dự án: tổng thầu thiết kế chung cư Kha Vạn Cân và tư vấn thiết kế kiến trúc, kết cấu, cơ điện MEPF cho nhà ở xã hội K-Home New City

Chủ đầu tư đang chuẩn bị một dự án nhà ở xã hội có thể chốt ngân sách ngay từ nhiệm vụ thiết kế, rồi đối chiếu từng quyết định kỹ thuật với khung giá bán được phép.

——————————————

CÔNG TY CỔ PHẦN TƯ VẤN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG SONG ANH (SA)

Toà nhà Park IX – số 08 Phan Đình Giót, Phường Tân Sơn Hoà, TP.HCM

Hotline: 0969 865 728

Email: tnc@sa-corp.vn