Tường Vây Là Gì? Khi Nào Dự Án Có Tầng Hầm Cần Đến?
Tường vây là hạng mục đầu tiên của phần ngầm, bao gồm nhiều tấm bê tông cốt thép nối liền nhau được đổ sẵn trong lòng đất quanh khu đất trước khi đào tầng hầm. Dự án thường cần đến tường vây khi hố đào sâu, nền đất nhiều nước ngầm, sát ranh có công trình cần bảo vệ hoặc khi tầng hầm thi công từ trên xuống. Chi phí của hạng mục này chỉ hợp lý khi được đặt đúng vào bài toán của từng dự án.
Tường Vây Là Gì?
Tường vây là bức tường bê tông cốt thép được đổ ngay trong lòng đất, chạy liên tục quanh chu vi khu đất trước khi nhà thầu đào tầng hầm. Kết cấu này gồm nhiều tấm nối liền nhau, giữ cho thành hố đào không bị sạt, hạn chế nước ngầm tràn vào và có thể được giữ lại làm vách tầng hầm sau này.
Trong tài liệu kỹ thuật, tường vây còn được gọi là diaphragm wall hay slurry wall. Bộ tiêu chuẩn TCVN 14213-1:2024 dùng tên “tường barrette” và định nghĩa đây là kết cấu bê tông cốt thép toàn khối chịu lực, thi công bằng cách đào rãnh trong đất rồi đổ bê tông trong rãnh.
Rãnh đất được đào từ trên xuống, hẹp và sâu, luôn giữ đầy dung dịch bentonite hoặc polymer để vách đất không bị sụt. Sau đó lồng thép được hạ xuống và bê tông được đổ từ đáy rãnh dâng lên.

Một bức tường vây hoàn chỉnh đảm nhận 3 chức năng kỹ thuật chính:
- Giữ ổn định thành hố đào: Tường chịu áp lực đất xung quanh để hố được đào thẳng đứng, không phải đào vát mái (taluy) lấn ra ngoài ranh.
- Cản nước ngầm: Tường liên tục, ít khe hở nên hạn chế nước ngầm chảy vào hố đào, giảm bơm hút nước và giảm nguy cơ lún nền xung quanh.
- Làm vách tầng hầm vĩnh cửu: Khi được thiết kế từ đầu cho vai trò này, tường ở lại công trình và trở thành tường bao của tầng hầm.
Khả năng làm vách tầng hầm vĩnh cửu là chức năng khiến tường vây khác hẳn các giải pháp chắn đất tạm. Đây cũng là lý do chi phí của tường cần được chủ đầu tư xem xét cùng toàn bộ phần ngầm, không tách riêng.

Ở bước thiết kế sơ bộ, chiều dày tường thường được lấy khoảng 4% đến 8% độ sâu hố đào. Công trình nhà cao tầng hay gặp tường dày từ 600 đến 800 mm, tùy theo địa chất và biện pháp thi công.
Tường Vây Khác Cừ Thép Và Cọc Xi Măng Đất Ở Điểm Nào?
Tường vây, cừ thép và cọc xi măng đất đều dùng để giữ thành hố đào, nhưng khác nhau ở độ cứng, khả năng cản nước và việc có ở lại công trình hay không. Cừ thép là tường tạm và mềm, còn tường vây là tường cứng, kín nước hơn và thường được giữ lại làm vách tầng hầm.
Chủ đầu tư có thể đối chiếu 3 giải pháp chắn giữ hố đào phổ biến qua đặc điểm làm việc và phạm vi sử dụng trong bảng dưới đây:
| Giải pháp | Đặc điểm làm việc | Phạm vi thường dùng |
|---|---|---|
| 1. Cừ thép (cừ Larsen) | Tường tạm, mềm, rút lên dùng lại được. Dễ võng khi áp lực đất lớn, nước có thể lọt qua khe cừ | Hố đào nông, hiệu quả khi sâu không quá khoảng 7 m |
| 2. Cọc xi măng đất | Trộn xi măng với đất yếu tại chỗ thành hàng cọc liền nhau, chắn đất và cản nước ở mức vừa phải | Hố đào nông đến trung bình trên nền đất yếu |
| 3. Tường vây bê tông cốt thép | Tường cứng, liên tục, ít bị xô lệch (chuyển vị nhỏ), cản nước tốt, có thể làm kết cấu vĩnh cửu | Hố đào sâu, nhiều tầng hầm, khu đất chật có nhà sát ranh |
Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở độ cứng của tường chắn. Phương án cừ thép có chi phí thấp và thi công nhanh, nhưng khi đào sâu thì tường mềm dễ võng vào trong và kéo theo đất phía sau dịch chuyển.

Theo bài phân tích giải pháp thiết kế và thi công tầng hầm nhà cao tầng của ICCI, hiện tượng nước ngầm chảy qua khe giữa các tấm cừ ở góc hố đào là một nguyên nhân gây lún sụt đất xung quanh.
Khi Nào Dự Án Có Tầng Hầm Cần Đến Tường Vây?
Dự án có tầng hầm thường cần đến tường vây khi hố đào sâu hơn khoảng 10 m hoặc nằm trong nền đất yếu có mực nước ngầm cao. 2 trường hợp khác là khi công trình lân cận nằm sát ranh và khi tầng hầm được thi công từ trên xuống (top-down).
Theo bảng chọn sơ bộ trong bài phân tích của ICCI công bố tháng 04/2021, hố đào sâu đến 6 m thường dùng cừ thép hoặc cọc xi măng đất. Khoảng sâu từ 6 đến 10 m là vùng chuyển tiếp, cả 3 giải pháp đều dùng được tùy nền đất.
Khi hố đào sâu hơn 10 m, tường vây kèm từ 2 tầng chống trở lên là lựa chọn chính, trong đó tầng chống là hệ thanh đỡ ngang tường trong lòng hố. Phương án cừ thép lúc này chỉ còn dùng được khi địa chất và hình dạng hố đào thuận lợi.

Dưới đây là 4 dấu hiệu cho thấy ban quản lý dự án nên cân nhắc tường vây ngay từ đầu:
- Hố đào sâu do có nhiều tầng hầm: Càng thêm tầng hầm, áp lực đất và nước lên thành hố càng lớn, tường mềm như cừ thép dễ võng và cần nhiều tầng chống hơn.
- Mực nước ngầm cao trên nền đất yếu: Nước ngầm tràn vào hố đào kéo theo đất, nên cần một bức tường liên tục và kín nước.
- Công trình lân cận nằm sát ranh: Nhà dân, công trình cũ hay tuyến hạ tầng ngầm sát khu đất yêu cầu thành hố đào hầu như không được dịch chuyển.
- Thi công top-down hoặc tận dụng làm tường hầm: Khi sàn hầm được đổ dần từ trên xuống, tường vừa chắn đất vừa làm điểm tựa cho sàn, rồi ở lại làm vách tầng hầm.
Số liệu thống kê 13 công trình tầng hầm tại Hà Nội, phần lớn có 2 tầng hầm, trong cùng bài phân tích của ICCI cho thấy 92% dự án dùng tường barrette. Khoảng 54% số công trình này được thi công theo phương pháp top-down.

Đối với khu đất nội đô có từ 2 tầng hầm, giải pháp tường vây vì vậy nên có mặt trong các phương án được so sánh ngay từ đầu, đặt cạnh câu hỏi dự án thật sự cần bao nhiêu tầng hầm.

>> Xem thêm: Tầng Hầm Chung Cư: Bao Nhiêu Tầng Là Hợp Lý Cho Dự Án?
Chủ đầu tư có thể tra nhanh nhóm giải pháp chắn giữ theo độ sâu hố đào và 4 dấu hiệu nêu trên bằng công cụ dưới đây:
Tra nhanh giải pháp chắn giữ hố đào theo độ sâu và điều kiện khu đất
Nhập độ sâu hố đào dự kiến và đánh dấu các điều kiện của khu đất. Trạng thái mặc định là ca minh họa một hố đào sâu 12 m có nhà dân sát ranh.
Hố đào sâu 12 m: thuộc nhóm sâu hơn 10 m, tường vây kèm từ 2 tầng chống trở lên là lựa chọn chính theo bảng chọn sơ bộ của ICCI (04/2021).
Khu đất có 2 trên 4 dấu hiệu kể trên: hố đào sâu, công trình lân cận sát ranh. Ban quản lý dự án nên cân nhắc tường vây ngay từ đầu.
Lưu ý về cừ thép: giải pháp này chỉ hiệu quả khi hố đào sâu không quá khoảng 7 m. Sâu hơn mức đó, tường mềm dễ võng và cần nhiều tầng chống hơn.
Nếu dùng tường vây, chiều dày sơ bộ theo tỷ lệ 4% đến 8% độ sâu hố đào là khoảng 480 đến 960 mm. Nhà cao tầng thường gặp tường dày 600 đến 800 mm.
Kết quả là mức chọn sơ bộ. Phương án chính thức phụ thuộc số liệu địa chất, mực nước ngầm theo mùa và hiện trạng công trình lân cận.
Kết quả tra nhanh cho biết nhóm giải pháp nên được đưa vào so sánh ở bước thiết kế cơ sở. Mức chênh lệch chi phí giữa tường vây và cừ thép được phân tích ở phần tiếp theo.
Chi Phí Tường Vây Chênh Lệch Bao Nhiêu So Với Cừ Thép?
Trong ca so sánh được ICCI công bố tháng 04/2021 cho một công trình 2 tầng hầm, phương án cừ thép giúp tiết kiệm khoảng 28% giá xây lắp phần ngầm so với tường vây. Giải pháp tường vây chỉ thật sự kinh tế khi kiêm thêm vai trò vách hầm vĩnh cửu hoặc khi điều kiện an toàn hố đào yêu cầu cần dùng.
Ca so sánh này đặt cạnh nhau 2 phương án gồm tường barrette dày 600 mm, sâu 16 m và tường bao bê tông dày 400 mm, sâu 7,3 m được giữ bằng cừ thép dài 12 m trong lúc đào.
Trên tổng giá xây lắp phần ngầm khoảng 25,5 tỷ đồng, phương án cừ thép tiết kiệm được 7,1 tỷ đồng. Đây là mức đơn giá tại thời điểm ICCI công bố, chỉ dùng để minh họa tương quan chi phí giữa hai giải pháp.
Giải pháp tường vây sẽ trở nên cạnh tranh khi kiêm luôn tường tầng hầm, giúp tầng hầm mở rộng sát ranh đất mà không mất diện tích cho lớp tường bao bên trong.
Cũng theo ICCI, ở một công trình 2 tầng hầm dùng tường barrette, chi phí giữ ổn định tường giảm từ khoảng 815 triệu đồng với dàn chống thép hình 2 tầng xuống còn khoảng 208 triệu đồng khi thi công top-down. Phần tiết kiệm này đến từ việc dùng chính sàn tầng hầm để chống đỡ tường.

Khi tiếp nhận các phương án phần ngầm, chủ đầu tư nên so sánh tổng chi phí gồm tường, hệ chống, tường bao bên trong và thời gian thi công, thay vì chỉ so đơn giá mỗi mét tường.

Rủi Ro Nào Của Tường Vây Chủ Đầu Tư Cần Kiểm Soát?
Rủi ro kỹ thuật của tường vây dồn vào 3 điểm gồm nước thấm qua mối nối, tường bị xô lệch làm lún nứt nhà lân cận và bê tông đổ trong dung dịch không kiểm tra được bằng mắt. Cả 3 điểm này đều cần được xử lý ngay từ hồ sơ thiết kế, không đợi tới lúc đào đất.
Đối với chủ đầu tư, 3 rủi ro dưới đây là những điểm cần yêu cầu làm rõ khi duyệt hồ sơ phần ngầm:
- Thấm qua mối nối các tấm tường: Nước thường thấm tại mối nối, chỗ bê tông khuyết tật hoặc chỗ tường tiếp giáp sàn. TCVN 14213-2:2024 đưa việc kiểm tra băng cản nước vào khâu nghiệm thu thi công.
- Chuyển vị tường và lún công trình lân cận: Đào hố sâu làm thay đổi trạng thái ứng suất của đất xung quanh và có thể làm hạ mực nước ngầm, dẫn tới lún nứt nhà liền kề nếu tường hoặc hệ chống không đủ cứng.
- Chất lượng bê tông nằm khuất: Bê tông được đổ qua ống trong rãnh đầy dung dịch, nên khuyết tật thân tường chỉ lộ ra khi đào đất, lúc sửa chữa đã tốn kém và chậm tiến độ.
Đối với hố đào sâu có nhiều tầng chống, việc tính toán theo từng giai đoạn đào cần đến mô hình địa kỹ thuật chuyên sâu như Plaxis, thay vì cách tính áp lực đất đơn giản. Kết quả tính toán này cần được đối chiếu với số liệu quan trắc chuyển vị tường và độ lún nhà lân cận trong suốt quá trình đào.

Phương Án Tường Vây Nên Được Chốt Ở Giai Đoạn Nào?
Phương án tường vây nên được chốt ngay ở bước thiết kế cơ sở, cùng lúc với số tầng hầm, ranh tầng hầm, biện pháp thi công và giải pháp móng. Nếu để tới bản vẽ thi công mới quyết định, mọi thay đổi về tường đều sẽ kéo theo việc thiết kế lại sàn hầm và cột.

Quyết định này cần có 3 nhóm đầu vào gồm số liệu địa chất đủ sâu, mực nước ngầm theo mùa và hiện trạng công trình lân cận. Vai trò của khảo sát địa chất với phương án kết cấu đã được trình bày ở bài viết: Khảo Sát Địa Chất Đóng Vai Trò Gì Trong Thiết Kế Kết Cấu?
Tại dự án Tháp Ven Sông Đà Nẵng có quy mô 2 tầng hầm và 29 tầng cao, Song Anh đảm nhận vai trò tư vấn thiết kế kết cấu. Biện pháp thi công định hướng ở dự án này là đào mở, tức đào hết đất rồi mới thi công tầng hầm từ dưới lên.

Tại dự án Léman Luxury Apartment ở Quận 3, TP.HCM, công trình 4 tầng hầm và 25 tầng cao trên khu đất 4.275 m² có biện pháp thi công định hướng là top-down. Đội ngũ của Song Anh tư vấn tối ưu hóa đài cọc, sàn hầm và cột vách, với giá trị tối ưu được ghi nhận là 10 tỷ đồng.

2 dự án có số tầng hầm khác nhau và biện pháp thi công định hướng cũng khác nhau. Thực tế này cho thấy biện pháp thi công cần được xác định song song với phương án kết cấu phần ngầm ngay từ đầu.
Ở các dự án có tầng hầm, đội ngũ thiết kế kết cấu của Song Anh luôn xem xét phương án móng đồng thời với lưới cột, lõi cứng và số tầng hầm.
Nếu chủ đầu tư đang cân nhắc giữa tường vây và cừ thép cho dự án, việc rà soát phương án phần ngầm ngay từ bước thiết kế cơ sở sẽ giúp chi phí và tiến độ được kiểm soát tốt hơn về sau.
FAQ: Câu Hỏi Thường Gặp Về Tường Vây Tầng Hầm
Có 3 thắc mắc thường đi kèm hạng mục này là tên gọi tiếng Anh, sự khác nhau với cọc barrette và nghĩa của cụm từ “cạp tường vây” ngoài công trường. Các tên gọi này thường gặp trong hồ sơ của nhà thầu nền móng, nhất là khi tường vây và cọc barrette nằm trong cùng một phương án.
1. Tường Vây Tiếng Anh Là Gì?
Tường vây trong tiếng Anh chuyên ngành là diaphragm wall. Một số tài liệu gọi là slurry wall, đặt theo tên lớp dung dịch giữ thành rãnh lúc đào. Khi đọc hồ sơ hoặc tiêu chuẩn Việt Nam, chủ đầu tư sẽ gặp thêm tên “tường barrette”, cũng chỉ cùng hạng mục này.
2. Tường Vây Và Cọc Barrette Khác Nhau Thế Nào?
Tường vây và cọc barrette dùng chung thiết bị đào và cùng cách đổ bê tông trong dung dịch, nhưng khác nhau ở vị trí và nhiệm vụ chịu lực. Tường vây là chuỗi tấm nối liền quanh chu vi để chắn đất, còn cọc barrette là các tấm đơn lẻ đặt dưới cột và lõi để chịu tải trọng đứng.
>> Xem thêm: Cọc Barrette Là Gì? Được Áp Dụng Cho Công Trình Nào?
3. Cạp Tường Vây Là Gì?
Cạp tường vây là cách gọi quen thuộc ngoài công trường cho công đoạn đào rãnh bằng gầu ngoạm, thiết bị thường được gọi là máy cạp. Đây là tên một bước thi công chứ không phải một loại tường riêng, sau bước đào này nhà thầu mới chuyển sang hạ lồng thép và đổ bê tông.
——————————————
CÔNG TY CỔ PHẦN TƯ VẤN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG SONG ANH (SA)
Toà nhà Park IX – số 08 Phan Đình Giót, Phường Tân Sơn Hoà, TP.HCM
Hotline: 0969 865 728
Email: tnc@sa-corp.vn
