Chống Thấm Tầng Hầm Cần Tính Từ Khâu Thiết Kế Như Thế Nào?
Chống thấm tầng hầm là bài toán của thiết kế trước khi trở thành việc của phía nhà thầu, vì bê tông đạt mác chống thấm vẫn chưa đủ để giữ cho một tầng hầm khô ráo. Mức khô của từng khu vực, biện pháp thi công tường vây và các chi tiết giao nhau giữa kết cấu với cơ điện đều cần được chốt trên bản vẽ từ sớm.
Chống Thấm Tầng Hầm Cần Tính Từ Khâu Thiết Kế Ra Sao?
Chống thấm tầng hầm cần được tính từ lúc khảo sát địa chất và lập phương án tầng hầm chứ không phải lúc chọn vật liệu, với ba mốc quyết định là khảo sát, thiết kế cơ sở và bản vẽ thi công. Nếu quyết định bị bỏ sót ở mốc càng sớm thì chi phí khắc phục về sau đối với chủ đầu tư sẽ càng lớn.
Chống thấm tầng hầm là tập hợp các giải pháp để ngăn nước ngầm, nước mặt và nước lũ đi vào không gian dưới mặt đất. Hệ bảo vệ này gồm chính kết cấu bê tông, các lớp chắn nước bọc ngoài hoặc bọc trong cùng hệ thống thu và bơm nước.
Các giải pháp đó nằm ở sàn đáy, vách hầm, mạch ngừng, mối nối, ống xuyên kết cấu và cửa dốc hầm. Khi được bố trí đồng bộ, chúng giúp tầng hầm dùng đúng công năng và bảo vệ cốt thép bên trong khỏi bị ăn mòn.

Có 3 mốc thiết kế mà ban quản lý dự án nên chốt sớm các quyết định về chống thấm tầng hầm:
- Khảo sát và lập phương án: Mực nước ngầm cao nhất, số tầng hầm và ranh tầng hầm được xác định ở mốc này, qua đó quyết định độ sâu và áp lực nước tác động lên phần ngầm.
- Thiết kế cơ sở và thiết kế kỹ thuật: Mốc này chốt mức khô cho từng khu vực, loại giải pháp, biện pháp thi công tường vây, chiều dày cấu kiện và cấp chống thấm của bê tông.
- Bản vẽ thi công: Chi tiết mạch ngừng, mối nối, ống xuyên vách, hố thu nước và cao độ cửa dốc hầm cần được đội thiết kế thể hiện đủ để phía nhà thầu không phải tự đoán ngoài công trường.
Trên thực tế, các quyết định này thường bị đẩy lùi xuống khâu chọn vật liệu và thi công. Một nghiên cứu trên Tạp chí Xây dựng năm 2025 ghi nhận chi phí chống thấm chiếm tỷ trọng không cao, nhưng khi xảy ra sự cố thấm thì việc khắc phục lại rất tốn kém.

Nhóm tác giả cũng cho biết giải pháp thiết kế chống thấm móng và sàn hầm phần lớn vẫn do đơn vị cung cấp giải pháp và đơn vị thi công tư vấn. Vì vậy, người quyết định đầu tư nên đưa yêu cầu chống thấm vào nhiệm vụ thiết kế ngay từ bước lập phương án.
TỰ KIỂM NHANH
Hồ sơ đã chốt đủ quyết định chống thấm của mốc hiện tại chưa?
Chủ đầu tư có thể chọn mốc dự án đang đứng và đánh dấu những quyết định đã có trên hồ sơ để biết phần nào còn thiếu:
MỐC 1: KHẢO SÁT VÀ LẬP PHƯƠNG ÁN
MỐC 2: THIẾT KẾ CƠ SỞ VÀ THIẾT KẾ KỸ THUẬT
MỐC 3: BẢN VẼ THI CÔNG
Đến mốc thiết kế cơ sở và thiết kế kỹ thuật, hồ sơ đã chốt 5/8 quyết định cần có.
Cần chốt ở mốc này: mức khô cho từng khu vực, loại giải pháp, biện pháp thi công tường vây.
Theo nhóm tác giả nghiên cứu, bê tông đạt cấp chống thấm như W8, W10, W12 chỉ nên được hiểu là bê tông kháng thấm. Khu vực nào cần khô ráo vẫn cần bổ sung giải pháp theo đúng mức rủi ro của vị trí đó.
Còn 5 quyết định thuộc mốc bản vẽ thi công.
Sai lầm hay gặp: Đẩy các quyết định này xuống khâu chọn vật liệu và thi công.
Mặc định là ca minh họa hay gặp: dự án đã chốt đủ mốc khảo sát, sang thiết kế cơ sở hồ sơ mới ghi cấp chống thấm của bê tông và chiều dày cấu kiện. Danh sách quyết định lấy từ 3 mốc thiết kế nêu ở trên.
>> Xem thêm: Tầng Hầm Chung Cư: Bao Nhiêu Tầng Là Hợp Lý Cho Dự Án?
Vì Sao Bê Tông Đạt Mác Chống Thấm Vẫn Chưa Đủ?
Bê tông đạt cấp chống thấm như W8, W10 hay W12 mới chỉ chứng minh khả năng kháng thấm của mẫu thí nghiệm trong một thời gian và áp lực nhất định, còn nước vào tầng hầm lại chủ yếu đi qua vết nứt, mạch ngừng và mối nối. Đây là những vị trí xung yếu trên công trình thực tế mà mẫu thử không đại diện được.
Cấp chống thấm này được xác định bằng phương pháp vết thấm theo TCVN 3116:2022, thông qua việc tăng dần áp lực nước lên mẫu.
“Bê tông đã đạt W12 thì có cần chống thấm nữa không” là câu hỏi lớn mà nhóm tác giả của nghiên cứu trên Tạp chí Xây dựng nhận được. Để trả lời rõ câu hỏi này, ban quản lý dự án cần phân biệt 2 khái niệm hay bị dùng lẫn là kháng thấm và chống thấm.
Kháng thấm là khả năng hạn chế nước xâm nhập vào bản thân vật liệu. Trong khi đó, chống thấm là việc ngăn hoàn toàn nước ở dạng lỏng đi xuyên qua kết cấu vào không gian bên trong.
Theo nhóm tác giả, bê tông đạt cấp độ bền và cấp chống thấm theo tiêu chuẩn chỉ nên được hiểu là bê tông kháng thấm. Nếu khu vực nào của tầng hầm cần khô ráo, dự án vẫn cần bổ sung giải pháp bảo vệ theo đúng mức rủi ro của vị trí đó.

Điểm khác biệt lớn nhất giữa mẫu thử trong phòng thí nghiệm và kết cấu thực tế nằm ở vết nứt. Vết nứt do co ngót, do nhiệt khi đổ khối bê tông lớn hay do võng sàn đều mở đường cho nước đi qua, kể cả khi bê tông đạt cấp chống thấm cao.
Vì vậy, việc kiểm soát vết nứt và phân đợt đổ bê tông thuộc trách nhiệm của đội thiết kế kết cấu, không thể phó mặc cho lớp vật liệu chống thấm phủ phía sau.

Công Năng Từng Khu Vực Quyết Định Mức Khô Cần Đạt
Mức khô mà giải pháp chống thấm tầng hầm cần đạt nên được chủ đầu tư xác định theo công năng của từng khu vực, không theo độ sâu hay loại vật liệu mà phía nhà thầu quen dùng. Bãi đỗ xe có thể chấp nhận vệt ẩm trên mặt vách, còn phòng kỹ thuật điện hay khu thương mại dưới mặt đất lại cần môi trường khô ráo hơn hẳn.
Tài liệu tham khảo rõ ràng cho việc phân cấp này là BS 8102:2022, tiêu chuẩn Anh về bảo vệ công trình dưới mặt đất khỏi nước xâm nhập được công bố vào tháng 3/2022.
Chủ đầu tư có thể tham khảo 4 cấp hiệu năng của tiêu chuẩn này trong bảng dưới đây:
| Cấp | Mức chấp nhận | Khu vực tầng hầm tương ứng |
|---|---|---|
| 1. Cấp 1A | Chấp nhận rỉ thấm nhẹ và vệt ẩm, có hệ thoát nước | Bãi đỗ xe, khu bốc dỡ hàng |
| 2. Cấp 1B | Không có nước rỉ chảy, chấp nhận vệt ẩm | Kho thông thường, khu phụ trợ |
| 3. Cấp 2 | Không có nước ở dạng lỏng, chấp nhận hơi ẩm | Phòng kỹ thuật, phòng điện, hành lang kỹ thuật |
| 4. Cấp 3 | Môi trường khô, có thông gió hoặc hút ẩm theo công năng | Khu thương mại, văn phòng, kho lưu trữ hồ sơ |
Một tầng hầm chung cư hiếm khi chỉ áp dụng duy nhất một cấp. Do bãi xe, phòng điện và khu thương mại có thể nằm sát cạnh nhau, mức khô cần được đội thiết kế ghi riêng cho từng khu vực trên hồ sơ thiết kế chống thấm tầng hầm.

Từ mức khô đã chốt, tiêu chuẩn chia giải pháp chống thấm tầng hầm thành 3 loại. Loại A là lớp chắn nước bọc mặt ngoài hoặc mặt trong kết cấu, còn loại B là chính kết cấu bê tông được thiết kế để tự kín nước.
Loại C là hệ khoang thoát nước phía trong, giúp dẫn lượng nước rò rỉ về hố thu rồi bơm ra ngoài.

Theo nhóm tác giả, bê tông khi chỉ đạt cấp chống thấm mới tương ứng loại B ở mức kháng thấm, nên giải pháp loại B luôn cần thêm tính toán kiểm soát nứt và chi tiết chặn nước tại mạch ngừng.
Đối với khu vực cần đạt cấp 3, khi điều kiện hiện trường bất lợi hoặc rủi ro hư hỏng cao, tiêu chuẩn khuyến nghị kết hợp ít nhất 2 loại. Việc kết hợp này giúp giảm rủi ro thấm nhưng không tự động nâng lên cấp cao hơn, vì từng loại giải pháp vẫn cần được thiết kế để tự đáp ứng yêu cầu.
Bản 2022 còn khuyến nghị dự án có chuyên gia thiết kế chống thấm tầng hầm tham gia từ giai đoạn sớm nhất, để người quyết định đầu tư tránh chi quá mức cho bãi xe hoặc bảo vệ thiếu hụt cho phòng điện.
Biện Pháp Thi Công Tường Vây Chốt Sẵn Cách Chống Thấm Vách Hầm
Biện pháp thi công phần ngầm sẽ quyết định vách tầng hầm còn được bọc lớp chắn nước phía ngoài hay không, vì đào mở chừa được khoảng thao tác còn tường vây đổ áp sát vào đất thì không. Do đó, cách chống thấm tầng hầm ở vách cần được ban quản lý dự án chốt cùng lúc với biện pháp thi công.

Đào Mở Còn Chừa Được Mặt Ngoài Cho Lớp Chắn
Khi hố đào có mái dốc hoặc tường cừ tạm cách vách hầm một khoảng thao tác, phía nhà thầu có thể bọc kín lớp chắn nước ở mặt ngoài sàn đáy và vách trước khi lấp đất. Nhờ nước ngầm bị chặn ngay từ phía chịu áp lực, rủi ro thấm qua vách sẽ thấp hơn so với việc xử lý từ bên trong.
Đổi lại, biện pháp đào mở này chỉ phù hợp khi dự án có khu đất đủ rộng và xung quanh không có công trình hiện hữu nằm sát ranh.

Chống Thấm Tầng Hầm Khi Thi Công Top-Down Với Tường Vây
Khi tường vây vừa giữ đất vừa làm vách hầm vĩnh viễn như ở biện pháp top-down, mặt ngoài của vách không còn khoảng trống để bọc lớp chắn. Khả năng kín nước lúc này phụ thuộc vào chất lượng bê tông tường vây, mối nối giữa các tấm tường, mạch nối giữa tường với từng sàn cùng lớp xử lý phía trong.
Số lượng mạch nối sẽ tăng theo số tầng hầm, vì mỗi sàn hầm được đổ sau sẽ tạo thêm một đường nối chạy dọc chu vi tường vây. Mỗi đường nối đó cần có chi tiết chặn nước rõ ràng trên bản vẽ, đồng thời khu vực cần khô ráo còn phải được đội thiết kế tính thêm khoang thoát nước (loại C) phía trong.
Léman Luxury tại 117 Nguyễn Đình Chiểu, Quận 3 có quy mô 4 tầng hầm và 25 tầng cao trên khu đất 4.275 m², với biện pháp thi công định hướng là top-down. Ở dự án này, Song Anh đảm nhận việc tư vấn tối ưu hóa đài cọc, sàn hầm và cột vách.

>> Xem thêm: Cọc Barrette Là Gì? Được Áp Dụng Cho Công Trình Nào?
CÔNG CỤ TRA NHANH
Mức khô và hướng giải pháp cho từng khu vực tầng hầm
Chủ đầu tư có thể chọn khu vực tầng hầm và biện pháp thi công phần ngầm dưới đây để xem cấp mức khô cần ghi trên hồ sơ cùng hướng giải pháp tương ứng:
MỨC KHÔ CẦN GHI TRÊN HỒ SƠ
HƯỚNG GIẢI PHÁP
Lưu ý chung: bê tông đạt cấp chống thấm như W8, W10, W12 mới tương ứng loại B ở mức kháng thấm, nên giải pháp loại B luôn cần thêm tính toán kiểm soát nứt và chi tiết chặn nước tại mạch ngừng. Kết quả mặc định là phòng điện của một tầng hầm thi công top-down, tường vây làm vách hầm vĩnh viễn. Đây là bước định hướng theo phân cấp BS 8102:2022, giải pháp cuối cùng vẫn do đơn vị thiết kế chống thấm tính theo mực nước thiết kế lấy từ báo cáo khảo sát địa chất.
Những Chi Tiết Phối Hợp Dễ Bị Bỏ Sót Trên Bản Vẽ Thi Công
Những điểm yếu dễ gặp nhất của chống thấm tầng hầm thường nằm ở chỗ giao nhau giữa các bộ môn, gồm ống cơ điện xuyên vách và sàn đáy, mạch ngừng, hố thu nước và cửa dốc hầm. Các chi tiết này chỉ được thể hiện đầy đủ khi kiến trúc, kết cấu và cơ điện cùng chốt vị trí trước khi đổ bê tông.
Việc khoan đục bổ sung về sau sẽ khiến lớp chống thấm tầng hầm rất khó giữ được độ kín nước. Nếu bước phối hợp cơ điện kết thúc muộn, hệ lỗ chờ xuyên vách và sàn ở tầng hầm thường là chi tiết bị thiếu đầu tiên.

Có 4 nhóm chi tiết chống thấm tầng hầm cần được đội thiết kế thể hiện đủ trên bản vẽ thi công:
- Ống xuyên vách và sàn đáy: Ống cơ điện và ống chữa cháy đi qua kết cấu cần có ống lồng kèm chi tiết chặn nước, được đặt sẵn trước khi đổ bê tông.
- Mạch ngừng và mối nối: Vị trí phân đợt đổ bê tông của sàn đáy, vách và sàn hầm cần được chỉ định rõ trên bản vẽ, kèm vật liệu chặn nước tại từng mạch.
- Hố thu, rãnh và bơm thoát nước: Cao độ đáy hố, lưu lượng bơm và phương án bơm dự phòng sẽ quyết định lượng nước rò có được đưa ra ngoài kịp hay không.
- Cửa dốc hầm và cao độ chống ngập: Rãnh chắn nước đầu dốc và cao độ cửa hầm so với mặt đường sẽ quyết định tầng hầm có phải hứng nước mặt khi mưa ngập hay không.
Nhóm chi tiết giao cắt này còn ảnh hưởng trực tiếp tới dự toán. Theo kinh nghiệm lập dự toán của đội ngũ Song Anh, tầng hầm và tầng kỹ thuật nằm trong nhóm hạng mục dễ thiếu khối lượng, cùng với lỗ mở xuyên kết cấu và những phần chưa có chi tiết điển hình.

Một bộ hồ sơ được phối hợp đa bộ môn tốt sẽ thể hiện ở việc giảm số yêu cầu làm rõ từ công trường, ít phải đục phá và giữ khối lượng nghiệm thu sát với dự toán.

>> Xem thêm: Sleeve MEP: Quy Trình Phối Hợp Từ Thiết Kế Đến Thi Công
Chủ Đầu Tư Nên Kiểm Tra Gì Trước Khi Chốt Hồ Sơ Chống Thấm Tầng Hầm?
Chủ đầu tư nên kiểm tra 4 điều trước khi chốt hồ sơ chống thấm tầng hầm, gồm mức khô của từng khu vực, nguồn của mực nước thiết kế, sự khớp nhau giữa giải pháp với biện pháp thi công và đơn vị chịu trách nhiệm thiết kế. Nếu thiếu đi một điều, rủi ro thấm dột sẽ dồn sang giai đoạn thi công.
Dưới đây là 4 điểm mà chủ đầu tư và ban quản lý dự án nên đối chiếu trên hồ sơ:
- Mức khô từng khu vực: Hồ sơ nên có bản vẽ phân vùng theo mức khô cần đạt, thay cho dòng ghi chú chung là “chống thấm toàn bộ tầng hầm”.
- Mực nước thiết kế: Con số này nên được lấy từ báo cáo khảo sát địa chất, có xét đến mùa mưa và khả năng ngập của khu vực.
- Thống nhất giữa các tập hồ sơ: Nếu bản vẽ kết cấu thể hiện tường vây nhưng bản vẽ chống thấm tầng hầm vẫn bố trí màng bọc ngoài vách, mâu thuẫn này sẽ lộ ra ngay khi thi công.
- Đơn vị chịu trách nhiệm thiết kế chống thấm: Khi giải pháp chỉ do phía nhà cung cấp vật liệu đề xuất, ban quản lý dự án sẽ rất khó xác định ai chịu trách nhiệm về sự thống nhất của nó với kết cấu và cơ điện.
Cả 4 điểm trên đều kiểm tra được ngay trên bản vẽ. Việc chỉnh sửa trên bản vẽ ở bước này chỉ tốn công cập nhật hồ sơ, còn xử lý sau khi đã đổ bê tông thường khiến dự án phải đục phá phức tạp.

Song Anh đảm nhận vai trò tổng thầu thiết kế công trình cao tầng, làm trọn kiến trúc, kết cấu và cơ điện MEPF, đồng thời đồng bộ dữ liệu ba bộ môn trên một hệ tọa độ chung.

Đối với phần ngầm, bộ môn kết cấu của Song Anh kiểm tra điều kiện an toàn trước rồi mới tối ưu đài cọc, sàn hầm và cột vách theo quy trình của dịch vụ tư vấn thiết kế kết cấu.

Chống thấm tầng hầm sẽ tốn ít chi phí nhất khi các xung đột còn nằm trên bản vẽ. Nếu chủ đầu tư đang lập phương án hoặc thiết kế cơ sở, đây là lúc phù hợp để đặt mức khô và biện pháp thi công lên cùng một bàn thảo luận.
——————————————
CÔNG TY CỔ PHẦN TƯ VẤN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG SONG ANH (SA)
Toà nhà Park IX – số 08 Phan Đình Giót, Phường Tân Sơn Hoà, TP.HCM
Hotline: 0969 865 728
Email: tnc@sa-corp.vn
