Design And Build Khác Tổng Thầu Thiết Kế Ở Điểm Nào?
Design And Build là hình thức chủ đầu tư giao cả phần thiết kế lẫn thi công cho một nhà thầu thông qua một hợp đồng duy nhất. Mô hình này khác với tổng thầu thiết kế ở chỗ đội ngũ thiết kế làm việc cho phía nào. Sự khác biệt đó sẽ kéo theo quyền quyết định thiết kế, thời điểm chốt giá và cách kiểm soát rủi ro cũng thay đổi theo.
Design And Build Là Gì Trong Xây Dựng?
Design And Build (D&B) là cách tổ chức dự án mà trong đó một nhà thầu nhận làm cả phần thiết kế lẫn thi công, đồng thời chịu trách nhiệm về cả hai mảng trước chủ đầu tư. Trong pháp luật Việt Nam, mô hình này tương ứng với hợp đồng thiết kế và thi công xây dựng công trình, thường được gọi tắt là hợp đồng EC.
Phía nhà thầu Design And Build có thể tự tổ chức đội thiết kế nội bộ, liên danh với một đơn vị thiết kế hoặc thuê đơn vị thiết kế làm nhà thầu phụ.
Nghị định 210/2026/NĐ-CP về hợp đồng xây dựng, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, là văn bản pháp lý định nghĩa loại hợp đồng EC này. Căn cứ quan trọng để ký kết hợp đồng EC là bộ thiết kế cơ sở đã được phê duyệt (đối với công trình công nghiệp có thể là thiết kế kỹ thuật tổng thể FEED).
Vì vậy, trước khi ký hợp đồng với phía nhà thầu, ban quản lý dự án cần chuẩn bị một bộ thiết kế cơ sở đã được duyệt, thường do một đơn vị thiết kế làm việc trực tiếp cho chủ đầu tư lập ra.
Ở phạm vi quốc tế, Hiệp hội Quốc tế các Kỹ sư Tư vấn (FIDIC) dành cho mô hình này mẫu hợp đồng Plant and Design-Build, quen được gọi là Yellow Book. Theo hướng dẫn chọn mẫu hợp đồng của FIDIC, phía nhà thầu sẽ làm phần lớn công việc thiết kế sao cho công trình đáp ứng được “Yêu cầu của chủ đầu tư”, tức là bản mô tả đầu ra do chủ đầu tư lập trước khi mời thầu.

Việc thanh toán theo mẫu hợp đồng này đi theo các mốc hoàn thành công việc, thường gắn với một mức giá cố định cho toàn bộ phạm vi. Nghị định về hợp đồng xây dựng của Việt Nam cũng nêu rõ hợp đồng EC là loại hình thường áp dụng cách tính giá trọn phạm vi này.
Design And Build Khác Tổng Thầu Thiết Kế Ở Chỗ Đội Thiết Kế Làm Việc Cho Ai
Design And Build và tổng thầu thiết kế khác nhau căn bản ở chỗ đội thiết kế đứng về phía ai trong dự án. Tổng thầu thiết kế làm trọn vẹn các bộ môn cho chủ đầu tư rồi bàn giao hồ sơ để chọn nhà thầu thi công, trong khi đội thiết kế của Design And Build lại nằm trong hợp đồng của chính nhà thầu thi công.
Tổng thầu thiết kế nhận làm trọn phần thiết kế kiến trúc, kết cấu và cơ điện cho tới khi có bộ hồ sơ đầy đủ, nhờ vậy ban quản lý dự án chỉ cần làm việc với một đầu mối ở phần thiết kế thay vì tự điều phối ba đơn vị rời nhau. Đơn vị tổng thầu thiết kế này sẽ không tham gia vào khâu thi công.
>> Xem thêm: Tổng Thầu Thiết Kế Công Trình Cao Tầng Là Gì?
Cách tổ chức này gần với mẫu Red Book của FIDIC, nơi phía chủ đầu tư nắm giữ gần như toàn bộ phần thiết kế. Theo hướng dẫn của FIDIC, chủ đầu tư ở mô hình này sẽ được cập nhật đầy đủ thông tin và giữ quyền yêu cầu điều chỉnh phương án.

Bảng dưới đây đặt hai mô hình cạnh nhau trên 4 tiêu chí mà chủ đầu tư cần phân định rõ trước khi chọn cách triển khai dự án:
| Tiêu chí | Tổng thầu thiết kế | Design And Build |
|---|---|---|
| 1. Đơn vị thiết kế ký hợp đồng với ai | Ký trực tiếp với chủ đầu tư | Nằm trong hợp đồng của nhà thầu thi công |
| 2. Thời điểm chốt giá thi công | Sau khi có hồ sơ thiết kế, nhà thầu báo giá trên bản vẽ đã rõ | Khi ký hợp đồng EC, lúc mới có thiết kế cơ sở |
| 3. Quyền quyết định thiết kế chi tiết | Chủ đầu tư duyệt từng bước cùng đơn vị thiết kế của mình | Nhà thầu lập, chủ đầu tư duyệt trong khuôn khổ yêu cầu và giá đã ký |
| 4. Đầu mối khi lỗi thiết kế lộ ra ở công trường | Chủ đầu tư làm việc với cả đơn vị thiết kế và nhà thầu thi công | Nhà thầu chịu trách nhiệm cả phần thiết kế lẫn thi công |
Cả 4 tiêu chí trên cho thấy Design And Build gom phần thiết kế và thi công về chung một đầu mối. Ngược lại, tổng thầu thiết kế sẽ giữ lại cho chủ đầu tư một đơn vị thiết kế đứng hẳn về phía mình.
Tốc Độ Của Design And Build Đến Từ Đâu Và Nên Đọc Số Liệu Thế Nào?
Mô hình Design And Build thường nhanh hơn vì phần thiết kế và thi công chạy gối đầu thay vì nối tiếp nhau, lại bớt được một vòng đấu thầu chọn nhà thầu thi công. Một con số hay được dẫn về lợi thế này đến từ nghiên cứu tại Mỹ, nên chủ đầu tư cần đọc kèm với bối cảnh.
Nghiên cứu này do Mark Konchar và Victor Sanvido công bố năm 1998, dựa trên dữ liệu của 351 dự án công trình tại Mỹ.
So với cách làm thiết kế xong rồi mới đấu thầu thi công, các dự án Design And Build trong mẫu có tốc độ làm cả thiết kế lẫn thi công nhanh hơn 33,5% và đơn giá thấp hơn 6,1%. Riêng tốc độ thi công chỉ nhanh hơn 12%, nghĩa là phần lớn thời gian rút ngắn đến từ khâu thiết kế và chọn thầu.

Kết quả này được Viện Design-Build Hoa Kỳ (DBIA) tổng hợp lại. Có 3 điểm mà ban quản lý dự án nên đọc kèm khi gặp các con số này:
- Người công bố: DBIA là tổ chức thúc đẩy mô hình Design-Build tại Mỹ, nên có lợi ích khi quảng bá mô hình này.
- Phạm vi dữ liệu: Mẫu nghiên cứu chia thành 6 nhóm loại công trình tại Mỹ trong thập niên 1990, không riêng nhà ở cao tầng và không phản ánh điều kiện Việt Nam.
- Thang đo chất lượng: DBIA ghi Design And Build đạt chất lượng ngang bằng hoặc cao hơn, nhưng các tiêu chí chấm là vận hành, lỗi phải sửa lại, kết cấu và thiết bị. Nghiên cứu không đo giá trị của mặt bằng căn hộ.
Cả 3 điểm lưu ý trên cho thấy lợi thế về tốc độ triển khai là có thật, nhưng chưa trả lời được câu hỏi phương án mặt bằng nào sẽ giúp bán hàng tốt hơn. Trong khi đó, một số trang thông tin giới thiệu Design And Build tại Việt Nam vẫn nêu mức rút ngắn từ 10-30% thời gian mà không ghi rõ nguồn đối chiếu.
Chủ Đầu Tư Đánh Đổi Điều Gì Khi Chọn Design And Build?
Khi lựa chọn mô hình Design And Build, chủ đầu tư chấp nhận đổi sự gọn nhẹ của một đầu mối và tiến độ nhanh để lấy quyền quyết định đối với phần thiết kế còn lại. Phần thiết kế chi tiết sẽ do phía nhà thầu lập sau khi mức giá đã chốt, nên chất lượng công trình phụ thuộc rất lớn vào bộ yêu cầu mà chủ đầu tư soạn thảo từ đầu.
Có 3 điểm đánh đổi mà chủ đầu tư nên cân nhắc kỹ trước khi đặt bút ký hợp đồng Design And Build:
- Thiết kế được quyết định dưới áp lực giá: Khi giá đã chốt từ trước, nhà thầu dễ nghiêng về phương án có lợi cho chi phí của chính mình. Rủi ro này lớn nhất ở khung cột, dầm, sàn và kết cấu ngầm, vốn không điều chỉnh được sau khi đã chốt.
- Bước dễ sai nhất nằm trong tay nhà thầu: Theo đội ngũ kỹ thuật của Song Anh, thiết kế kỹ thuật thi công là bước dễ phát sinh sai sót nhất vì đây là lúc lập bản vẽ chi tiết. Đối với Design And Build, chủ đầu tư không còn đơn vị thiết kế của riêng mình trực tiếp kiểm soát bước này.
- Thay đổi yêu cầu trở thành sửa đổi hợp đồng: Hợp đồng EC được ký khi mới có thiết kế cơ sở, nên mọi điều chỉnh sau đó phải đi qua thủ tục sửa đổi hợp đồng. Theo đội ngũ dự toán của Song Anh, phát sinh thường nằm ở phần chưa thể hiện trên bản vẽ hoặc có ghi chú “nhà thầu tự tính”.
Cả 3 điểm đánh đổi trên đều quay về chất lượng của bộ yêu cầu đầu bài mà ban quản lý dự án lập ra trước khi ký kết. Bộ yêu cầu càng được quy định rõ ràng thì phía nhà thầu càng ít khoảng trống để tự chọn phương án cắt giảm chi phí.

Về mặt pháp lý, chủ đầu tư bắt buộc thẩm định bước thiết kế được triển khai ngay trước khi lựa chọn nhà thầu EC. Các bước thiết kế do phía nhà thầu lập sau đó sẽ được kiểm soát thông qua điều khoản hợp đồng, như nội dung đã phân tích ở bài viết: Thẩm Định Và Thẩm Tra Khác Nhau Ở Điểm Nào?
Đối với dự án lựa chọn nhà thầu theo Luật Đấu thầu, Nghị định 214/2025/NĐ-CP yêu cầu nhà thầu dự thầu EC cần độc lập về pháp lý và tài chính với các đơn vị tư vấn của chủ đầu tư. Trong nhóm đơn vị tư vấn này có bên lập, thẩm tra báo cáo nghiên cứu khả thi, tư vấn quản lý dự án và tư vấn giám sát.
Nói cách khác, đơn vị tư vấn đã tham gia lập hoặc thẩm tra báo cáo nghiên cứu khả thi cho chủ đầu tư sẽ không được dự thầu EC, kể cả ở vai trò làm phần thiết kế cho nhà thầu.
Dự Án Cao Tầng Nên Chọn Design And Build Hay Tổng Thầu Thiết Kế?
Đối với dự án chung cư và khách sạn cao tầng, chủ đầu tư thường nên giữ quyền kiểm soát thiết kế thông qua tổng thầu thiết kế, bởi giá trị thương mại của dự án nằm ở mặt bằng căn hộ, hình khối kiến trúc và hệ tiện ích. Mô hình Design And Build sẽ phù hợp hơn đối với những công trình mô tả được bằng yêu cầu tính năng vận hành như nhà xưởng.
Ở công trình nhà cao tầng, quyền quyết định chi tiết thiết kế lại càng quan trọng hơn đối với bài toán kinh doanh. Mặt bằng tầng điển hình lặp lại hàng chục lần theo chiều cao, nên chỉ một điểm bất hợp lý về bố cục căn hộ, chiều cao thông thủy hay vị trí hộp kỹ thuật cũng sẽ nhân lên theo số tầng.

Hai mô hình này cũng có thể nối tiếp nhau trong cùng một dự án, bởi trước khi chọn nhà thầu Design And Build thì chủ đầu tư vẫn cần một đơn vị thiết kế lập hồ sơ thiết kế cơ sở cho mình.
Có 2 cách kết nối tổng thầu thiết kế với bước chọn nhà thầu mà chủ đầu tư dự án cao tầng có thể cân nhắc:
- Thiết kế tới thiết kế cơ sở rồi mời thầu EC: Tổng thầu thiết kế lập thiết kế cơ sở cùng bộ yêu cầu về công năng, vật liệu và tiêu chuẩn hoàn thiện. Nhà thầu Design And Build nhận phần thiết kế còn lại và thi công trong khuôn khổ đó.
- Thiết kế tới thiết kế kỹ thuật thi công rồi chọn nhà thầu thi công: Chủ đầu tư giữ quyền quyết định tới bản vẽ cuối cùng. Nhà thầu thi công báo giá trên hồ sơ đã rõ nên ít khoảng trống phát sinh.
Cách làm thứ nhất cần được chủ đầu tư chốt sớm ngay từ đầu dự án. Đối với các dự án áp dụng Luật Đấu thầu, khi đã có hồ sơ thiết kế kỹ thuật thì ban quản lý dự án không còn đủ căn cứ để mời thầu theo hợp đồng EC.

Dù đi theo cách nào, việc điều chỉnh phương án trên bản vẽ vẫn ít tốn kém hơn rất nhiều so với khi đã ra công trường.
Bộ yêu cầu dùng để mời thầu Design And Build bắt nguồn từ nhiệm vụ thiết kế, nơi chủ đầu tư chốt các tiêu chí về quy mô, công năng và tiêu chuẩn áp dụng, như đã phân tích ở bài viết: Nhiệm Vụ Thiết Kế Đóng Vai Trò Gì Trong Dự Án Cao Tầng?
Chủ đầu tư có thể đối chiếu nhanh dự án của mình với các tiêu chí trên bằng bộ chọn dưới đây:
Chọn nhanh mô hình triển khai: Design And Build hay tổng thầu thiết kế?
Chọn phương án đúng với dự án ở 3 câu hỏi dưới đây. Công trình có giá trị nằm ở mặt bằng căn hộ, hình khối, tiện ích thường là chung cư, khách sạn cao tầng. Trạng thái mặc định là ca minh họa một dự án chung cư cao tầng đang ở bước concept.
Phù hợp hơn: tổng thầu thiết kế tới thiết kế kỹ thuật thi công, sau đó chọn nhà thầu thi công. Giá trị thương mại nằm ở mặt bằng căn hộ, hình khối và tiện ích, nên một điểm bất hợp lý ở tầng điển hình sẽ nhân lên theo số tầng.
Việc cần làm trước: hợp đồng EC được ký trên thiết kế cơ sở đã phê duyệt, nên dù chọn mô hình nào chủ đầu tư vẫn cần một đơn vị thiết kế lập thiết kế cơ sở cho mình.
Kết quả là gợi ý ban đầu theo các tiêu chí nêu trong bài. Quyết định cuối cùng cần xét thêm năng lực quản lý dự án của chủ đầu tư và điều kiện hợp đồng cụ thể.
Kết quả nghiêng về hướng nào thì phần thiết kế cơ sở vẫn cần một đơn vị thiết kế đứng về phía chủ đầu tư. Vai trò của Song Anh ở từng mô hình được trình bày ở phần tiếp theo.
Song Anh Tham Gia Ở Giai Đoạn Nào Trong Hai Mô Hình?
Song Anh đảm nhận vai trò tổng thầu thiết kế cho công trình cao tầng, tức là đơn vị làm trọn phần thiết kế kiến trúc, kết cấu và cơ điện cho chủ đầu tư. Dù lựa chọn mô hình triển khai nào, chủ đầu tư đều có thể giao cho Song Anh phụ trách phần thiết kế từ bước concept cho tới khi hoàn chỉnh hồ sơ chọn nhà thầu.

Quy trình thiết kế của Song Anh đi xuyên suốt từ concept, thiết kế cơ sở, thiết kế kỹ thuật tới thiết kế kỹ thuật thi công, kèm theo cảnh quan, hạ tầng kỹ thuật, nội thất và lập dự toán công trình. Việc tối ưu giá trị được đội ngũ đưa vào ngay trong quá trình thiết kế, khi hệ kết cấu chịu lực vẫn còn có thể điều chỉnh được trên bản vẽ.
Theo đội ngũ dự toán của Song Anh, cách kiểm soát chi phí hiệu quả là kết nối dữ liệu dự toán với bản vẽ ngay từ bước thiết kế cơ sở hoặc phương án concept mà chủ đầu tư lựa chọn. Nhờ đó, chủ đầu tư luôn có sẵn căn cứ chi phí đúng vào thời điểm cần chốt mô hình triển khai dự án.

Cũng theo đội ngũ dự toán của Song Anh, một bộ hồ sơ bàn giao đạt chất lượng cần có hệ thống bản vẽ đồng bộ, dự toán kèm bảng khối lượng chi tiết và danh mục vật liệu, thiết bị. Bộ hồ sơ này còn cần có danh mục rủi ro và các giả định thiết kế để làm nền tảng rõ ràng cả khi mời thầu EC lẫn khi chọn nhà thầu thi công.
Trước khi ký hợp đồng với bất kỳ nhà thầu nào, quý vị có thể bắt đầu từ việc xác định phần thiết kế nào cần giữ lại trong tay mình, sau đó mới chọn mô hình triển khai phù hợp với câu trả lời đó.
——————————————
CÔNG TY CỔ PHẦN TƯ VẤN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG SONG ANH (SA)
Toà nhà Park IX – số 08 Phan Đình Giót, Phường Tân Sơn Hoà, TP.HCM
Hotline: 0969 865 728
Email: tnc@sa-corp.vn
