Sàn Dự Ứng Lực Phù Hợp Với Dự Án Cao Tầng Nào?
Sàn dự ứng lực giúp bản sàn mỏng hơn, vượt nhịp xa hơn và cần ít cột hơn, nên phát huy hiệu quả ở tòa văn phòng, tầng hầm đỗ xe, khối đế thương mại và tầng căn hộ bị giới hạn chiều cao. Đi kèm các lợi ích đó là những ràng buộc về thi công lẫn vận hành mà chủ đầu tư nên nắm rõ trước khi quyết định.
Sàn Dự Ứng Lực Là Gì?
Sàn dự ứng lực là sàn bê tông cốt thép có bố trí thêm các bó cáp thép cường độ cao đặt trong ống gen, được kéo căng khi bê tông đủ cường độ rồi neo ở hai đầu sàn. Lực căng này nén sẵn bê tông, giúp bản sàn mỏng hơn, vượt nhịp xa hơn và ít võng, nứt hơn.
Tên gọi chính thức trong tiêu chuẩn Việt Nam là kết cấu bê tông cốt thép ứng suất trước. Tiêu chuẩn TCVN 5574:2018 về thiết kế kết cấu bê tông và bê tông cốt thép dành riêng chương 9 cho loại kết cấu này, còn “dự ứng lực” là cách gọi quen thuộc trên công trường.
Ngoài bê tông và cốt thép thường, sàn dự ứng lực có thêm 3 bộ phận là tao cáp cường độ cao, ống gen và đầu neo. Tao cáp tạo ra lực nén, ống gen giúp cáp trượt được khi kéo căng, còn đầu neo ở mép sàn giữ lại lực căng sau khi tháo kích.
Bó cáp không nằm thẳng mà được uốn cong trong chiều dày sàn, nâng cao lên ở vùng đầu cột và hạ võng xuống ở giữa nhịp. Hình dạng quỹ đạo này giúp lực căng đẩy ngược lên đúng vùng sàn có xu hướng võng xuống.

Kỹ thuật dự ứng lực có 2 phương pháp là căng trước và căng sau. Căng trước được làm trong nhà máy cho cấu kiện đúc sẵn như cọc ống, còn sàn đổ tại chỗ của nhà cao tầng dùng phương pháp căng sau, tức kéo cáp ngay trên công trường.
Người quyết định đầu tư cũng cần phân biệt sàn dự ứng lực với sàn không dầm. Sàn không dầm là một hình thức kết cấu bản sàn, còn dự ứng lực là một kỹ thuật tạo lực, có thể áp dụng cho cả sàn phẳng, sàn có dầm bẹt lẫn dầm chuyển.
>> Xem thêm: Sàn Không Dầm Giúp Dự Án Cao Tầng Tối Ưu Ở Điểm Nào?
Sàn Dự Ứng Lực Mang Lại Lợi Ích Gì Cho Chủ Đầu Tư?
Lợi ích lớn nhất mà sàn dự ứng lực mang lại là giúp bản sàn mỏng hơn và vượt nhịp xa hơn, kéo theo chiều cao tầng thấp hơn, ít cột hơn, giảm tải cho cột móng và tiến độ sàn nhanh hơn. Các lợi ích này chỉ quy đổi được thành giá trị kinh tế thực tế khi tính toán trên toàn công trình.
Có 4 lợi ích mà chủ đầu tư có thể quy đổi trực tiếp ra chi phí hoặc giá trị sử dụng:
- Chiều cao tầng giảm mà thông thủy không đổi: Theo ấn phẩm Concrete Quarterly số 271 của The Concrete Centre (mùa xuân 2020), tháp 240 Blackfriars Road ở London nhờ sàn mỏng hơn đã thêm được 2 tầng trong cùng chiều cao.
- Mặt bằng thông thoáng hơn: Sàn vượt nhịp xa hơn trong cùng chiều dày kết cấu, nên số cột giữa nhà giảm và công năng được bố trí linh hoạt hơn.
- Cột và móng nhẹ tải hơn: Sàn mỏng làm giảm trọng lượng bản thân mỗi tầng, nhờ đó tiết diện cột và quy mô móng có thể giảm theo.
- Tiến độ sàn nhanh hơn: Lượng cốt thép thường giảm nên thời gian buộc thép rút ngắn rõ rệt, dù công trình phải thêm công đoạn lắp và căng cáp.
Theo ấn phẩm chuyên ngành này, việc giảm chiều cao tầng còn kéo theo khoản tiết kiệm ở mặt dựng, hệ thống cơ điện và hoàn thiện. Công trình càng có nhiều tầng điển hình thì sàn dự ứng lực càng có cơ hội bù được chi phí cáp.
Phần hệ thống cơ điện cũng được hưởng lợi. Hiệp hội Dự ứng lực Anh (Post Tensioning Association, PTA) dẫn dữ liệu cho thấy chi phí lắp đặt đường ống ngang dưới sàn có dầm có thể cao hơn tới 15% so với dưới sàn phẳng.

Chủ đầu tư có thể quy đổi phần chiều dày sàn giảm được thành chiều cao tòa nhà, số tầng hoặc thông thủy cho dự án của mình bằng công cụ dưới đây:
Quy đổi phần chiều dày sàn giảm được thành chiều cao, số tầng và thông thủy
Nhập số tầng điển hình, chiều cao tầng và chiều dày vùng kết cấu của 2 phương án (tính từ mặt sàn tới đáy dầm với sàn có dầm, tới đáy sàn với sàn phẳng). Số mặc định là ca minh họa, thay bằng số trong đề xuất của đơn vị thiết kế.
Vùng kết cấu mỗi tầng mỏng hơn 250 mm. Cộng dồn qua 25 tầng điển hình, phần chênh lệch là 6,25 m.
Cách 1, giữ số tầng và thông thủy: phần thân tháp thấp hơn 6,25 m. Với chu vi mặt dựng 160 m, diện tích mặt dựng giảm khoảng 1.000 m².
Cách 2, giữ chiều cao tòa nhà: chiều cao tầng còn 3,05 m, nên phần thân tháp cao 82,5 m xếp được 27 tầng, tức thêm 2 tầng và còn dư 0,15 m.
Cách 3, giữ chiều cao tầng: mỗi tầng có thêm 250 mm cho thông thủy hoặc cho khoảng trần dành cho cơ điện.
Số tầng thêm được còn phụ thuộc chỉ tiêu quy hoạch đã duyệt của dự án. Công cụ chỉ tính phần hình học.
Kết quả mới quy đổi phần chiều cao. Chi phí cáp, neo và căng kéo cần được đưa vào phép so sánh tổng chi phí trên toàn công trình.
Phần chiều cao quy đổi được chỉ thành giá trị kinh tế khi tính trên toàn công trình và đủ bù chi phí cáp. Điều đó phụ thuộc vào loại công trình, nhịp cột và giới hạn chiều cao, nên các nhóm dự án hưởng lợi rõ nhất được phân tích ở phần tiếp theo.
Sàn Dự Ứng Lực Phù Hợp Với Những Loại Dự Án Cao Tầng Nào?
Sàn dự ứng lực phù hợp nhất với 4 nhóm công trình gồm tòa văn phòng cần mặt bằng mở, tầng hầm và nhà đỗ xe cần vượt nhịp, khối đế có tầng chuyển, tầng căn hộ và khách sạn bị giới hạn chiều cao. Điểm chung của các nhóm này là nhịp từ khoảng 7 m trở lên hoặc chiều cao tầng bị khống chế.
Mốc 7 m là mốc tham chiếu từ tài liệu kỹ thuật của ngành, còn kết quả cuối vẫn phụ thuộc vào phép so sánh trên từng dự án. Báo cáo VSL Report Series 4.2 về sàn dự ứng lực do VSL International xuất bản tháng 1/1985 ghi nhận nhịp từ 7 đến 12 m với hoạt tải tới khoảng 5 kN/m² thường dùng sàn phẳng hoặc sàn có dầm bẹt một phương.
Tòa nhà văn phòng, nhà đỗ xe nhiều tầng và chung cư khung là những ứng dụng điển hình được báo cáo này liệt kê.
Ban quản lý dự án có thể đối chiếu nhanh từng khu vực của dự án với mốc nhịp 7 m, các điều kiện thuận lợi và các điều kiện cần cân nhắc của sàn dự ứng lực bằng bộ chọn dưới đây:
Khu vực này có nên đưa sàn dự ứng lực vào phép so sánh không?
Chọn khu vực đang cân nhắc, nhập nhịp cột lớn nhất ở khu vực đó và đánh dấu các điều kiện đang có. Trạng thái mặc định là ca minh họa một tầng hầm đỗ xe nhịp 8,4 m.
Khu vực có 1 điều kiện thuận lợi và chưa có điều kiện nào cần cân nhắc.
Nên đưa sàn dự ứng lực vào so sánh song song với sàn bê tông cốt thép thường ngay ở bước thiết kế cơ sở, trên cùng mặt bằng.
Thuận lợi: Nhịp 8,4 m nằm trong dải 7 đến 12 m mà báo cáo VSL ghi nhận cho sàn phẳng hoặc sàn có dầm bẹt một phương.
Kết quả so sánh nên tính theo tổng chi phí công trình, gồm chiều cao tầng, mặt dựng, cột, móng và tiến độ, chứ không chỉ dừng ở đơn giá mỗi mét vuông sàn.
Mốc khoảng 7 m lấy từ báo cáo VSL Report Series 4.2 (1985) và chỉ là mốc tham chiếu. Kết quả cuối phụ thuộc phép so sánh 2 phương án trên chính mặt bằng dự án.
Kết quả bộ chọn cho biết khu vực nào nên được đưa vào phép so sánh ngay ở bước thiết kế cơ sở. Lý do từng nhóm công trình hưởng lợi được trình bày lần lượt ở các mục dưới đây.
Tòa Văn Phòng Và Khối Hỗn Hợp Cần Mặt Bằng Mở
Tòa văn phòng là nhóm hưởng lợi rõ nhất, vì khách thuê trả tiền cho diện tích sử dụng linh hoạt và trần phẳng để tự bố trí. Sàn dự ứng lực cho phép lưới cột rộng hơn trong cùng chiều dày kết cấu, giúp giảm số cột giữa nhà và giữ cao độ trần đồng đều trên toàn bộ mặt sàn.

Tuy vậy, khách thuê văn phòng thường cải tạo mặt bằng khi đổi bố trí nội thất, nên quy định khoan cắt sàn cần được ban hành trước khi bàn giao.
Tầng Hầm Và Nhà Đỗ Xe Cần Vượt Nhịp
Tầng hầm đỗ xe cần nhịp rộng để bố trí ô đỗ và làn xe, trong khi mỗi mét đào sâu thêm đều làm tăng chi phí đào đất và chắn giữ hố đào. Sàn dự ứng lực giúp mở rộng nhịp mà không tăng chiều dày sàn, nên vừa bớt cột cản trở xe vừa giữ được độ sâu tầng hầm hợp lý.

Khối Đế Dùng Dầm Và Sàn Chuyển Dự Ứng Lực
Khối đế thương mại thường cần nhịp lớn cho đại sảnh, siêu thị và khu ăn uống, trong khi khối tháp phía trên giữ lưới cột dày của căn hộ. Tầng chuyển làm nhiệm vụ gom tải từ cột tháp sang cột đế, trong đó dự ứng lực là giải pháp thường được cân nhắc để giảm chiều cao dầm và sàn chuyển.

Tiết diện dầm chuyển càng cao thì càng làm giảm chiều cao thông thủy của khu thương mại bên dưới. Vai trò của tầng chuyển đã được phân tích ở bài viết: Podium Đóng Vai Trò Gì Trong Thiết Kế Công Trình Cao Tầng?
Tầng Căn Hộ, Khách Sạn Bị Giới Hạn Chiều Cao Công Trình
Đối với tầng căn hộ và khách sạn, lợi ích chính không nằm ở nhịp cột mà nằm ở chiều cao. Khi quy hoạch khống chế chiều cao tòa nhà, mỗi centimet giảm được ở chiều dày sàn nhân lên qua hàng chục tầng điển hình có thể đổi thành thông thủy tốt hơn cho từng căn hoặc thêm được tầng.
Ngược lại, nếu căn hộ có lưới cột nhỏ và quy hoạch không khống chế chiều cao, phần lợi thu được từ cáp thường không đủ bù chi phí.

Khi Nào Sàn Bê Tông Cốt Thép Thường Vẫn Hợp Lý Hơn?
Phương án sàn bê tông cốt thép thường hợp lý hơn khi nhịp ngắn, khi sàn phải khoan cắt thường xuyên, khi khối lượng sàn quá nhỏ để bù chi phí huy động nhà thầu căng kéo hay khi có nhiều lỗ mở sát cột. Kỹ thuật dự ứng lực là lựa chọn theo điều kiện, không phải bản nâng cấp mặc định cho mọi dự án.
Có 4 trường hợp mà ban quản lý dự án nên yêu cầu so sánh kỹ trước khi chọn sàn dự ứng lực:
- Nhịp dưới khoảng 7 m: Sàn thông thường ở nhịp này đã đủ mỏng, nên chi phí cáp, neo và nhân công căng kéo khó được bù lại.
- Công năng cần khoan cắt thường xuyên: Khu nhà hàng, cửa hàng đổi khách thuê liên tục sẽ phải dò tìm cáp ở mỗi lần mở lỗ.
- Khối lượng sàn nhỏ: Thiết bị căng kéo và đội chuyên trách phải huy động riêng, nên dự án chỉ dùng cho vài ô sàn sẽ chịu đơn giá cao.
- Nhiều lỗ mở lớn sát cột: Lỗ mở cắt ngang tuyến cáp tại vùng đầu cột có thể khiến đội thiết kế cần đổi tuyến cáp hoặc bổ sung dầm.
Ở chung cư có lưới cột nhỏ, nhịp ngắn là trường hợp cần được cân nhắc trước tiên. Một dự án hoàn toàn có thể kết hợp theo từng phân vùng bằng cách dùng sàn dự ứng lực cho tầng hầm và khối đế, còn tầng căn hộ lưới cột nhỏ giữ sàn thông thường.

Chủ Đầu Tư Cần Lường Trước Những Ràng Buộc Nào Khi Dùng Sàn Dự Ứng Lực?
3 ràng buộc kỹ thuật mà chủ đầu tư cần lường trước là việc khoan cắt sàn sau bàn giao, việc chọn giữa cáp bám dính với cáp không bám dính và yêu cầu thi công căng kéo. Cả 3 vấn đề này đều phát sinh chi phí hoặc rủi ro nếu không được ghi rõ vào hồ sơ thiết kế và quy chế vận hành.
Ràng buộc đầu tiên đi theo tòa nhà trong suốt thời gian vận hành. Bài viết của Larry Krauser trên PTI Journal tháng 7/2006 của Post-Tensioning Institute cho biết sự cố cáp ở công trình đã hoàn thành thường đến từ ăn mòn hoặc từ nhà thầu cải tạo mở lỗ sàn khi chưa nắm rõ vị trí và cấu tạo cáp.
Ngay cả đinh bắn treo giá đỡ đường ống dưới trần cũng có thể làm hỏng cáp ở những điểm bó cáp nằm thấp.

Theo PTA, các bó cáp thường đặt cách nhau từ 1,0 đến 1,5 m, nên lỗ mở nhỏ vẫn tạo được ở khoảng giữa nếu biết chính xác vị trí cáp. Chủ đầu tư vì thế nên yêu cầu bản vẽ hoàn công tuyến cáp, đánh dấu cáp dưới trần và đưa quy định khoan cắt vào quy chế quản lý tòa nhà.
Ràng buộc thứ hai là chọn loại cáp dự ứng lực. Người quyết định đầu tư có thể so sánh 2 loại cáp qua 4 tiêu chí trong bảng dưới đây, tổng hợp từ báo cáo của VSL:
| Tiêu chí | Cáp không bám dính | Cáp bám dính |
|---|---|---|
| 1. Cách bảo vệ cáp | Bọc mỡ và vỏ nhựa từ nhà máy | Bơm vữa lấp đầy ống gen sau khi căng |
| 2. Thi công | Đặt nhanh, không phải bơm vữa | Thêm công đoạn bơm vữa và kiểm tra vữa |
| 3. Khi một bó cáp hỏng | Bó bị đứt có thể mất lực trên cả chiều dài | Ảnh hưởng chỉ giới hạn quanh vị trí hỏng |
| 4. Chi phí | Thường kinh tế hơn | Cao hơn, đổi lại khả năng chịu lực giới hạn lớn hơn |
Báo cáo của VSL ghi nhận vào năm 1985 rằng Mỹ gần như chỉ dùng cáp không bám dính, còn Úc chủ động dùng cáp bám dính. Báo cáo cũng khẳng định cả 2 loại cáp đều cho kết cấu tốt nếu được thiết kế và cấu tạo phù hợp, nên lựa chọn cuối cùng phụ thuộc vào điều kiện của từng dự án.
Ràng buộc thứ ba nằm ở khâu thi công ngoài công trường. Cáp chỉ được kéo căng khi bê tông đạt cường độ quy định, lực căng và độ giãn dài của từng bó cần được ghi lại để đối chiếu thiết kế, đồng thời cột chống chỉ được tháo theo đúng trình tự căng. Hồ sơ nghiệm thu từng bó cáp cần được lưu lại cho giai đoạn vận hành.
Nên Đánh Giá Phương Án Sàn Dự Ứng Lực Ở Giai Đoạn Nào?
Phương án sàn dự ứng lực nên được đánh giá ngay ở bước thiết kế cơ sở, khi lưới cột, chiều cao tầng, lõi cứng, shaft kỹ thuật và lỗ mở được chốt cùng nhau. Phương án này cần được so sánh song song với sàn bê tông cốt thép thường trên cùng mặt bằng, tính theo tổng chi phí công trình.
Kết quả so sánh cần thể hiện rõ chênh lệch về chiều cao tầng, mặt dựng, cột, móng và tiến độ của 2 phương án, chứ không chỉ dừng ở đơn giá mỗi mét vuông sàn.
Tổng thầu thiết kế Song Anh phụ trách cả 3 bộ môn kiến trúc, kết cấu và cơ điện trong cùng một quy trình phối hợp. Theo kinh nghiệm phối hợp của đội ngũ Song Anh, xung đột giữa kết cấu và cơ điện nằm chủ yếu ở hệ dầm và lỗ mở.

Đối với sàn dự ứng lực, tuyến cáp đi qua đâu thì lỗ mở cần tránh chỗ đó. Danh mục ống chờ và shaft kỹ thuật vì thế cần đi cùng tuyến cáp ngay từ thiết kế cơ sở, bởi sau khi hồ sơ được duyệt thì việc thay đổi sẽ rất khó khăn.

>> Xem thêm: Sleeve MEP: Quy Trình Phối Hợp Từ Thiết Kế Đến Thi Công
Đội ngũ thiết kế kết cấu của Song Anh luôn đặt an toàn làm nguyên tắc trước khi tối ưu. Sàn dự ứng lực mỏng hơn sàn thường, nên độ võng cần được kiểm tra cả ngắn hạn lẫn dài hạn, vì độ võng vượt ngưỡng có thể gây nứt, thấm và ảnh hưởng công năng.

Nếu chủ đầu tư đang nhận đề xuất dùng sàn dự ứng lực cho dự án và cần thêm một góc nhìn độc lập, ban quản lý dự án có thể cùng đội ngũ của Song Anh rà soát lại lưới cột, chiều cao tầng và vị trí lỗ mở qua trang tư vấn thiết kế.
——————————————
CÔNG TY CỔ PHẦN TƯ VẤN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG SONG ANH (SA)
Toà nhà Park IX – số 08 Phan Đình Giót, Phường Tân Sơn Hoà, TP.HCM
Hotline: 0969 865 728
Email: tnc@sa-corp.vn
