Bản vẽ biện pháp thi công mô tả cách nhà thầu tổ chức thi công một hạng mục sao cho an toàn và đúng trình tự, trong khi bản vẽ thiết kế trả lời câu hỏi công trình cần đạt điều gì.
Hai loại hồ sơ này thường bị gộp làm một, nhưng phục vụ hai mục đích khác nhau. Hiểu đúng ranh giới giúp chủ đầu tư kiểm soát an toàn, tiến độ và chi phí ngay từ hồ sơ, trước khi bước ra công trường.
Bản vẽ biện pháp thi công là hồ sơ kỹ thuật do nhà thầu thi công lập, thể hiện cách tổ chức thi công một hạng mục cụ thể: bố trí kết cấu tạm, thiết bị, trình tự các bước và giải pháp an toàn lao động. Nói ngắn gọn, đây là tài liệu trả lời câu hỏi "thi công bằng cách nào", chứ không mô tả hình dáng hay yêu cầu kỹ thuật của công trình hoàn thiện.
Điểm chủ đầu tư cần nắm rõ là tính chất tạm thời của loại hồ sơ này. Phần lớn những gì thể hiện trên bản vẽ biện pháp thi công là kết cấu phụ trợ và công tác tạm, phục vụ quá trình xây lắp rồi được tháo dỡ khi hạng mục hoàn thành.
Cốp pha, giàn giáo, cột chống dầm sàn, sàn thao tác hay tường vây cừ Larsen giữ hố móng đều không nằm trong công trình bàn giao, nhưng lại quyết định việc thi công có an toàn và đúng tiến độ hay không.
Hồ sơ này do nhà thầu lập và thường được tư vấn giám sát cùng chủ đầu tư kiểm tra, phê duyệt trước khi triển khai ngoài thực địa. Đây là sự phân cấp trách nhiệm cần ghi nhớ: chủ đầu tư và tư vấn thiết kế đưa ra yêu cầu công trình phải đạt, còn cách thi công cụ thể ngoài hiện trường để đạt yêu cầu đó thuộc trách nhiệm tổ chức và an toàn của nhà thầu.
Một bộ bản vẽ biện pháp thi công thường gồm 5 nhóm nội dung gắn với an toàn và trình tự thực hiện:
Danh mục cụ thể thay đổi theo quy mô và mức độ phức tạp của từng công trình, nhưng nguyên tắc chung không đổi: mỗi công tác rủi ro cao đều cần một biện pháp được duyệt trước khi công nhân bắt đầu.
Bản vẽ biện pháp thi công khác bản vẽ thiết kế trước hết ở mục đích: bản vẽ thiết kế định hình "xây cái gì và phải đạt yêu cầu kỹ thuật nào", còn biện pháp thi công chỉ rõ "thi công bằng cách nào và an toàn ra sao". Một bên mô tả sản phẩm cuối cùng, một bên xác lập quy trình tạo ra sản phẩm đó.
Từ khác biệt gốc này kéo theo nhiều khác biệt khác. Bản vẽ thiết kế do đơn vị tư vấn thiết kế lập, thể hiện kết cấu chịu lực, ý đồ kiến trúc và hệ MEP vĩnh viễn của công trình. Bản vẽ biện pháp thi công do nhà thầu lập, bám theo điều kiện nhân lực và thiết bị thực tế.
Về cơ sở pháp lý, biện pháp thi công phải tuân thủ hồ sơ thiết kế đã được duyệt, không được tự ý thay đổi hình học hay yêu cầu vật liệu của thiết kế.
Một ví dụ trực quan là sàn bê tông của một tầng điển hình. Bản vẽ thiết kế cho biết chiều dày sàn, mác bê tông, đường kính và vị trí thép chịu lực.
Bản vẽ biện pháp thi công lại cho biết dùng hệ giáo chống loại gì để đỡ sàn khi bê tông chưa đạt cường độ, lắp cốp pha thế nào để không phình, đổ bê tông theo lộ trình nào và khi nào được phép tháo chống. Cùng một cấu kiện, hai hồ sơ giải quyết hai bài toán khác nhau.
>>> Tìm hiểu thêm:Bản Vẽ Nhà Cao Tầng: Tìm Hiểu Quy Trình Thiết Kế Từ A–Z
Vì mỗi hồ sơ đảm nhận một nhiệm vụ riêng, chủ đầu tư không nên dùng tiêu chí thẩm định của bản vẽ thiết kế để đánh giá bản vẽ biện pháp thi công và ngược lại.
Một phương án biện pháp thi công tốt cũng không sửa được sai sót tính toán chịu lực của hồ sơ thiết kế gốc, và một thiết kế đầy đủ cũng không thay cho trách nhiệm lập biện pháp an toàn của nhà thầu. Hai hồ sơ bổ sung cho nhau, không thay thế nhau.
| Tiêu chí | Bản vẽ thiết kế | Bản vẽ biện pháp thi công |
|---|---|---|
| Trả lời câu hỏi | Công trình phải đạt gì | Thi công bằng cách nào, an toàn ra sao |
| Người lập | Tư vấn thiết kế | Nhà thầu thi công |
| Đối tượng thể hiện | Kết cấu, kiến trúc, MEP vĩnh viễn | Kết cấu tạm, thiết bị, trình tự, an toàn |
| Tồn tại trong công trình | Có, là sản phẩm cuối | Phần lớn là tạm, tháo dỡ sau thi công |
Biện pháp thi công dễ bị nhầm với shop drawing vì cả hai đều do nhà thầu lập ở giai đoạn thi công, nhưng chúng giải quyết hai công việc khác nhau.
Shop drawing là bản vẽ triển khai chi tiết kích thước của cấu kiện vĩnh viễn để phục vụ gia công, chế tạo và lắp đặt, còn biện pháp thi công lo phần kết cấu tạm và trình tự lắp dựng an toàn cho cấu kiện đó.
Có thể hình dung ba lớp hồ sơ nối tiếp nhau. Bản vẽ thiết kế đặt ra yêu cầu và ý đồ không gian. Shop drawing cụ thể hóa cấu tạo hình học để thợ gia công đúng theo thiết kế. Bản vẽ biện pháp thi công thiết lập cách dựng giàn giáo, sàn thao tác và phương án nâng hạ để lắp cấu kiện vào vị trí an toàn.
Với một bộ cửa nhôm kính mặt dựng, shop drawing thể hiện chi tiết cấu tạo và kích thước gia công, còn biện pháp thi công thể hiện giàn giáo và cách cẩu lắp ngoài mặt đứng.
Việc phân định rạch ròi này giúp chủ đầu tư giao đúng kỳ vọng cho từng loại hồ sơ.
Cần tránh lầm tưởng rằng đã duyệt shop drawing chi tiết lắp cửa kính thì nhà thầu đương nhiên đã có biện pháp thi công an toàn cho phần giàn giáo, cẩu lắp trên cao. Ranh giới trách nhiệm giữa các loại hồ sơ nên được xác định rõ trong hợp đồng.
Biện pháp thi công chi phối trực tiếp mức độ an toàn của công trường, tiến độ bàn giao và một phần chi phí thực tế, nên đây là tài liệu chủ đầu tư cần quan tâm dù do nhà thầu lập.
Một biện pháp tính sai sức chịu tải của hệ giàn giáo, cột chống có thể dẫn tới sự cố sập đổ khi đang đổ bê tông, gây tai nạn lao động và buộc công trình dừng thi công để phục vụ điều tra.
Về mặt pháp lý, hoạt động này được điều chỉnh bởi Nghị định 06/2021/NĐ-CP về quản lý chất lượng, thi công xây dựng và bảo trì công trình (có hiệu lực từ ngày 26/01/2021, thay thế Nghị định 46/2015/NĐ-CP).
Nghị định sử dụng khái niệm thiết kế biện pháp thi công đã được phê duyệt và yêu cầu tư vấn giám sát kiểm tra biện pháp thực tế của nhà thầu so với thiết kế biện pháp đã duyệt.
Kèm theo đó là yêu cầu nhà thầu lập kế hoạch tổng thể bảo đảm an toàn cho các hạng mục nguy hiểm như chống rơi ngã, chống sập đổ giàn giáo và bảo vệ công trình liền kề, lân cận. Bản vẽ biện pháp thi công chính là nơi văn bản hóa các giải pháp này để làm cơ sở nghiệm thu an toàn.
Với công trình cao tầng, rủi ro thường dồn vào phần ngầm sâu và các kết cấu tạm chịu tải lớn. Thi công tầng hầm đòi hỏi biện pháp đào đất, giữ ổn định thành hố móng bằng tường vây kết hợp hệ shoring, cùng giải pháp hạ mực nước ngầm để hạn chế lún nhà liền kề.
Trên cao, việc neo cẩu tháp vào lõi cứng, tổ chức đổ bê tông khối lượng lớn cho dầm chuyển (transfer girder) và lắp dựng giàn giáo đều là những vị trí mà sai sót trong biện pháp thi công có thể gây hậu quả nhanh và tốn kém. Kiểm duyệt kỹ các bản vẽ biện pháp thi công này ngay từ khâu phê duyệt giúp chủ đầu tư chủ động ngăn ngừa sự cố lớn.
Một bản vẽ biện pháp thi công chỉ khả thi khi hồ sơ thiết kế ban đầu rõ ràng, đủ chi tiết và có tính đến khả năng thi công thực tế. Khi thiết kế mơ hồ hoặc các bộ môn chưa khớp nhau, nhà thầu buộc phải tự tìm giải pháp chắp vá ngoài hiện trường, và rủi ro bắt đầu tích lũy từ đây.
Nhiều dữ liệu trong hồ sơ thiết kế ảnh hưởng trực tiếp tới việc lập biện pháp: giả định về tải trọng tạm tác động lên sàn khi thi công, trình tự đổ bê tông dự kiến, không gian dành cho thiết bị và các chi tiết liên kết, thép chờ.
Nếu những điểm này rõ ngay từ thiết kế, nhà thầu hình dung được cách thi công và lập biện pháp sát thực tế hơn. Việc triển khai BIM trong dự án cao tầng trên nền tảng Revit giúp đồng bộ thông tin kiến trúc, kết cấu và MEP, tạo cơ sở dữ liệu chuẩn để nhà thầu phát triển các bản vẽ biện pháp thi công bám sát thực tế.
Đây là hướng tiếp cận Song Anh theo đuổi ở vai trò tổng thầu thiết kế. Song Anh không lập biện pháp thi công thay cho nhà thầu, nhưng một bộ hồ sơ thiết kế đúng, đủ và có tính khả thi khi thi công sẽ tạo nền tảng để nhà thầu lập biện pháp an toàn và ít phát sinh hơn.
Thiết kế đúng từ đầu giúp chủ đầu tư kiểm soát chi phí, hạn chế rủi ro thi công, giảm phát sinh và hỗ trợ vận hành lâu dài.
Trước khi duyệt bản vẽ biện pháp thi công, chủ đầu tư nên kiểm tra biện pháp có bám đúng hồ sơ thiết kế đã duyệt, có kế hoạch bảo đảm an toàn cho các hạng mục nguy cơ cao, có xét tới công trình lân cận và phù hợp với điều kiện công trường thực tế.
Đây là những câu hỏi giúp việc phê duyệt trở thành một quyết định có kiểm soát, thay vì ký nhận cho đủ thủ tục.
Dưới đây là 4 câu hỏi nên đặt ra cho các bên:
Làm rõ những câu hỏi này giúp chủ đầu tư kiểm soát rủi ro trước khi cho phép nhà thầu khởi công hạng mục. Với công trình cao tầng, cách quản lý rủi ro hiệu quả về chi phí là thiết lập tư vấn thiết kế chuẩn xác và phê duyệt biện pháp thi công kỹ lưỡng trước khi ra công trường, thay vì xử lý sự cố khi đã thi công.
Nếu chủ đầu tư đang chuẩn bị hồ sơ thiết kế cho một dự án cao tầng, việc chốt sớm các giả định thi công ngay trong khâu thiết kế sẽ giúp nhà thầu lập biện pháp thi công thuận lợi và an toàn hơn.
——————————————
CÔNG TY CỔ PHẦN TƯ VẤN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG SONG ANH (SA)
Toà nhà Gia Định - 566 Quốc Lộ 13, Phường Hiệp Bình, (Thủ Đức) TP.HCM
Hotline: 0962 860 220
Email: songanh.cm1@gmail.com
Website: sa-corp.vn