Công cụ clash check nên chọn theo quy mô phối hợp thật của dự án, không theo tên phần mềm quen thuộc nhất. Bốn biến số quyết định là số bộ môn, số đơn vị cùng định dạng dữ liệu, tần suất vòng phối hợp và mức truy vết trách nhiệm.
Công cụ clash check là phần mềm hoặc nền tảng phát hiện giao cắt và vi phạm khoảng hở giữa các mô hình bộ môn đặt trên cùng một hệ tọa độ. Tiêu chí chọn là quy mô phối hợp của dự án, không phải mức độ phổ biến của phần mềm. Các công cụ clash check hiện có chia thành 3 nhóm:
3 nhóm khác nhau ở năng lực chứ không chỉ ở chi phí. Chọn nhóm cao hơn mức dự án cần có nghĩa là chủ đầu tư đang trả tiền cho tính năng không dùng tới, còn chọn thấp hơn là để lọt xung đột ra tới công trường, nơi chi phí xử lý cao hơn nhiều lần.
Điểm nhiều chủ đầu tư chưa để ý là quyền chọn thuộc về mình. Quyết định 258/QĐ-TTg ngày 17/3/2023 bắt buộc áp dụng BIM với công trình cấp I và cấp đặc biệt từ năm 2023, mở rộng sang cấp II trở lên từ năm 2025.
Phạm vi gồm vốn đầu tư công, vốn nhà nước ngoài đầu tư công và vốn đối tác công tư. Nhưng cũng chính văn bản đó ghi: "Nội dung áp dụng và mức độ chi tiết của mô hình BIM do chủ đầu tư dự án quyết định." Nghĩa vụ là áp dụng BIM, không phải mua phần mềm.
Để hiểu rõ hơn quy trình của công tác này, chủ đầu tư có thể tham khảo bài viết: Clash Detection: Ngăn Chặn Xung Đột Từ Giai Đoạn Thiết Kế
Quy mô phối hợp mô hình được đo bằng bốn biến số: số bộ môn cùng chạm vào một không gian, số đơn vị tham gia cùng số định dạng dữ liệu họ nộp, tần suất vòng phối hợp, và mức truy vết trách nhiệm mà dự án cần.
Dưới đây là 4 biến số quyết định năng lực mà công cụ clash check cần đảm bảo:
Sai lầm hay gặp ở đây là đồng nhất quy mô công trình với quy mô phối hợp. Một tòa 30 tầng do một đơn vị làm trọn ba bộ môn có quy mô phối hợp thấp hơn một khối đế 5 tầng chia cho bốn nhà thầu độc lập.
Số tầng không sinh ra vòng phối hợp, số đơn vị tham gia mới sinh ra. Chấm xong bốn biến này, dự án rơi vào một trong ba cấp quy mô dưới đây.
3 cấp quy mô phối hợp ứng với ba nhóm công cụ: tính năng kiểm tra có sẵn trong phần mềm dựng mô hình, phần mềm tổng hợp mô hình, và nền tảng chạy liên tục. Bảng dưới đây sẽ tóm tắt ba cấp cùng nhóm công cụ tương ứng:
| Cấp quy mô | Bối cảnh phối hợp | Nhóm công cụ tương ứng |
|---|---|---|
| Cấp 1 | Một bộ môn, hoặc mô hình chính đối chiếu với một mô hình đã link | Interference Check có sẵn trong Revit |
| Cấp 2 | Kiến trúc, kết cấu và MEP phối hợp theo đợt trong cùng một hệ dữ liệu | Phần mềm tổng hợp mô hình, chạy bộ quy tắc theo từng cặp bộ môn |
| Cấp 3 | Nhiều đơn vị, nhiều định dạng, mô hình đổi liên tục | Nền tảng đám mây hoặc công cụ clash check theo bộ quy tắc |
3 cấp quy mô trong bảng trên đã cho thấy một điều quan trọng khi lập ngân sách. Cấp quy mô do cách tổ chức dự án quyết định, không do số tầng, nên hai công trình cùng chiều cao có thể rơi vào hai cấp khác nhau. Riêng cấp 1 không phát sinh chi phí license, còn hai cấp sau đều phải mua.
Với phối hợp trong phạm vi một bộ môn hoặc giữa mô hình chính và một mô hình đã link, Interference Check có sẵn trong Revit là đủ và không phát sinh chi phí license. Nhưng nó có giới hạn rõ.
Công cụ này không có thiết lập dung sai hay khoảng hở, nên chỉ tìm được giao cắt vật lý, không kiểm tra được không gian lắp đặt và bảo trì. Thứ lọt lưới vì vậy thường là khoảng trống để thay lọc gió hoặc sửa van trên trần hành lang, và nó chỉ lộ ra khi trần đã đóng.
Kết quả trả về cũng không có trạng thái, không gán được người phụ trách, còn báo cáo thì xuất ra dạng HTML rời nằm ngoài mọi quy trình theo dõi. Đối chiếu biến số thứ tư ở trên, cấp 1 gần như không phục vụ được yêu cầu truy vết trách nhiệm.
Đáng chú ý nhất, chính Autodesk ghi trong tài liệu rằng MEP fabrication parts và detailed steel modeling elements không được tính khi chạy interference checking, và khuyến nghị chuyển sang Navisworks.
Khi kiến trúc, kết cấu và MEP cùng phối hợp theo đợt trong một hệ dữ liệu thống nhất, phần mềm tổng hợp mô hình là mức năng lực tối thiểu.
Ở mức này, dự án có bộ quy tắc riêng cho từng cặp bộ môn, kiểm tra được cả giao cắt vật lý lẫn khoảng hở tối thiểu, và có lớp quản lý vấn đề với trạng thái cùng người phụ trách.
Ở công trình có hệ cơ điện dày đặc, phương án thiết kế cơ điện sẽ quyết định phần lớn khối lượng phối hợp.
Cấp này có một bẫy license mà nhiều dự án chỉ phát hiện khi đã trả tiền. Theo trang so sánh sản phẩm chính thức của Autodesk, Navisworks Simulate không có clash detection và cũng không có clash management, dù vẫn gộp được mô hình và làm được tiến độ 5D.
Chỉ Navisworks Manage có hai tính năng đó. Giá niêm yết tháng 8/2026 là 2.835 USD một năm cho Manage và 1.145 USD một năm cho Simulate.
Đây là giá thị trường Mỹ, mua qua đại lý trong nước có thể khác. Vì vậy, khi một đơn vị tư vấn trả lời "chúng tôi có Navisworks", câu đó chưa nói lên điều gì cho tới khi xác nhận đó là bản Manage.
Khi nhiều đơn vị nộp mô hình ở nhiều định dạng và mô hình thay đổi liên tục, dự án cần nền tảng phối hợp trên đám mây, công cụ clash check theo bộ quy tắc, hoặc cả hai.
Autodesk Construction Cloud, tên hiện hành của BIM 360, chạy clash tự động theo mỗi thay đổi của mô hình.
Solibri đi hướng khác, dựa trên bộ quy tắc thay vì chỉ so hình học, cho phép đặt vùng khoảng hở và loại trừ các giao cắt được chấp nhận.
Hai hướng giải hai bài toán khác nhau. Nền tảng đám mây xử lý tần suất và dữ liệu phân tán. Kiểm tra theo bộ quy tắc xử lý phần cảnh báo thừa, tức những giao cắt vô hại mà máy vẫn báo.
Khi số cảnh báo lên tới hàng nghìn, giá trị nằm ở khả năng loại bớt, không phải ở khả năng tìm thêm. Khung ba cấp cho biết nên chọn gì, phần còn lại là tránh những nhầm lẫn khiến dự án chọn lệch cấp.
Dưới đây là 4 nhầm lẫn khiến dự án trả tiền sai chỗ, và cả bốn nằm ở khâu ra quyết định:
Điểm chung của cả bốn là coi công cụ như thứ tạo ra chất lượng, trong khi công cụ clash check chỉ khuếch đại chất lượng dữ liệu đang có. Nhầm lẫn thứ ba tốn kém nhất, vì sai tọa độ là gốc rễ của những xung đột kỹ thuật gây rủi ro hụt thông thủy chỉ lộ ra khi trần đã đóng.
Hồ sơ nên nêu năng lực và đầu ra bắt buộc thay vì chỉ định tên phần mềm, vì cùng một phần mềm vẫn có thể chạy với bộ quy tắc cẩu thả. 6 nội dung dưới đây ràng buộc được chất lượng mà vẫn để đơn vị tư vấn tự chọn công cụ clash check phù hợp:
Cần lưu ý: BCF (BIM Collaboration Format) là chuẩn mở của buildingSMART, cùng họ với IFC, chuẩn dữ liệu dùng để trao đổi mô hình giữa các phần mềm khác nhau.
BCF mô tả vấn đề và tham chiếu phần tử qua IFC GUID, nên dự án giữ được khả năng đổi đơn vị hoặc đổi công cụ giữa chừng mà không mất lịch sử xử lý.
Sáu điều khoản trên đo được bằng chính sản phẩm nộp, khác một dòng ghi tên phần mềm. Đây là chỗ quyền quyết định nội dung áp dụng mà Quyết định 258/QĐ-TTg trao cho chủ đầu tư, viết thành hợp đồng.
Nhưng ràng buộc chặt tới đâu thì một báo cáo va chạm vẫn chỉ tạo giá trị khi vấn đề được đóng trên mô hình nguồn: phần mềm phát hiện và theo dõi, còn phương án xử lý thuộc về chủ trì các bộ môn.
Chọn đúng công cụ clash check theo quy mô giúp dự án không trả tiền thừa và cũng không thiếu năng lực. Nhưng kết quả cuối vẫn phụ thuộc vào việc ai đứng ra điều phối giữa ba bộ môn, và không khoản đầu tư phần mềm nào thay thế được việc đó.
Có một hệ quả ít được nhắc tới. Khi kiến trúc, kết cấu và MEP thuộc ba đơn vị độc lập, quy mô phối hợp bị đẩy lên cấp cao nhất vì lý do tổ chức, không phải vì công trình phức tạp. Chi phí công cụ clash check tăng theo cách bố trí đó.
Khi cùng một đơn vị triển khai trọn ba bộ môn trên một hệ tọa độ theo quy trình triển khai BIM trong dự án cao tầng, nhiều dự án giải quyết được ở cấp thấp hơn.
Vì vậy, khi đánh giá một đơn vị thiết kế, chủ đầu tư nên hỏi về quy mô phối hợp mà đơn vị đó thật sự điều phối được, trước khi hỏi họ có license gì.
3 câu hỏi dưới đây là thắc mắc chủ đầu tư hay nêu khi lập yêu cầu. Câu trả lời bám vào tài liệu chính thức của nhà cung cấp và văn bản pháp luật hiện hành:
Không nhất thiết. Nếu một đơn vị làm trọn các bộ môn và số vòng phối hợp ít, Interference Check có sẵn trong Revit đáp ứng được. Ngưỡng nâng cấp xuất hiện khi dự án cần kiểm tra khoảng hở chứ không chỉ giao cắt, khi có MEP fabrication parts hoặc chi tiết kết cấu thép, hoặc khi cần gán trách nhiệm cho từng vấn đề.
Không. Theo trang so sánh sản phẩm của Autodesk, Simulate gộp được mô hình và làm được tiến độ 5D nhưng không có clash detection. Chỉ bản Manage có tính năng này.
Không. Quyết định 258/QĐ-TTg ngày 17/3/2023 quy định lộ trình bắt buộc áp dụng BIM theo cấp công trình và nguồn vốn, còn nội dung áp dụng do chủ đầu tư quyết định. Tại tháng 8/2026, chưa ghi nhận văn bản thay thế.
——————————————
CÔNG TY CỔ PHẦN TƯ VẤN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG SONG ANH (SA)
Toà nhà Park IX - số 08 Phan Đình Giót, Phường Tân Sơn Hoà, TP.HCM
Hotline: 0969 865 728
Email: tnc@sa-corp.vn
