Podium là khối đế của công trình cao tầng, gồm vài tầng dưới cùng vươn rộng hơn khối tháp và thường dành cho thương mại, dịch vụ. Trong dự án cao tầng, khối đế quyết định cách thức phân bổ diện tích sàn và là nơi tải trọng của tháp đổi hướng xuống móng. Khối đế cũng là ranh giới giữa khu thương mại với khu ở, vốn có yêu cầu phòng cháy khác nhau.
Podium là phần dưới của một công trình cao tầng, gồm một hoặc vài tầng dưới cùng, thường có mặt bằng rộng hơn khối tháp phía trên và được sử dụng cho thương mại, dịch vụ, sảnh đón hoặc đỗ xe.
Trong tiếng Việt, bộ phận này được gọi là khối đế, khối bệ hoặc chân đế; nghĩa gốc tiếng Anh là bục, bệ, phản ánh đúng hình ảnh khối đế đỡ khối tháp trong mô hình podium và tower.
Định nghĩa chính thức nằm ở điểm 1.4.32a do Sửa đổi 1:2023 QCVN 06:2022/BXD bổ sung, mô tả khối đế là phần dưới của nhà, có thể gồm một số tầng dưới cùng. Phần này thường vươn rộng so với kết cấu chịu lực của khối tháp bên trên và thường dùng vào mục đích thương mại, dịch vụ.
Podium và khối tháp của cùng công trình khác nhau ở 4 điểm dưới đây:
| Tiêu chí | Podium (khối đế) | Khối tháp |
|---|---|---|
| Công năng thường gặp | Thương mại, sảnh, tiện ích, đỗ xe nổi | Căn hộ, phòng khách sạn, văn phòng |
| Lưới cột và nhịp | Nhịp lớn, sàn thông thoáng | Nhịp nhỏ, bám theo vách ngăn phòng |
| Người sử dụng | Khách vãng lai, cư dân, nhân viên dịch vụ | Chủ yếu cư dân hoặc khách lưu trú |
| Chỉ tiêu quy hoạch | Mật độ, khoảng lùi tính theo chiều cao khối đế | Mật độ, khoảng lùi tính theo chiều cao khối tháp |
4 điểm khác biệt này giải thích vì sao khối đế không thể thiết kế như vài tầng dưới của khối tháp kéo rộng ra. Bài toán kỹ thuật đầu tiên bắt đầu ngay từ chính mảnh đất dự án.
Trong quy hoạch, podium là công cụ phân bổ diện tích sàn rất linh hoạt. Quy chuẩn quy hoạch cho phép tính mật độ xây dựng và khoảng lùi riêng cho khối đế và khối tháp theo chiều cao từng khối, trong khi hệ số sử dụng đất của cả công trình vẫn bị khóa chung ở một giới hạn.
Nguyên tắc này được ghi rõ trong QCVN 01:2026/BXD, ban hành kèm Thông tư 46/2026/TT-BXD có hiệu lực từ 01/01/2027; hồ sơ thẩm định trước mốc này vẫn đối chiếu theo QCVN 01:2021/BXD.
Mục 2.5.2.2 áp dụng khoảng lùi riêng cho khối đế và khối tháp theo chiều cao từng khối, còn chú thích dưới bảng mật độ xây dựng thuần tách mật độ theo từng khối nhưng giữ hệ số sử dụng đất chung trong giới hạn.
Ý nghĩa thực tế hiện rõ khi đọc bảng mật độ. Với lô đất 10.000 m² xây chung cư, phần công trình cao không quá 16 m được phủ tới 65% diện tích lô, còn phần cao trên 46 m chỉ được 40%. Vì hệ số sử dụng đất bị khóa chung, mỗi mét vuông sàn đặt vào khối đế là một mét vuông bớt khỏi tháp. Tháp mảnh hơn sẽ giúp căn hộ đón sáng tốt hơn và các tháp giữ được khoảng cách rộng hơn.
Ở cấp đô thị, khối đế còn định hình mặt phố. Quy chế quản lý kiến trúc TP.HCM ban hành kèm Quyết định 56/2021/QĐ-UBND đưa ra khái niệm mặt phố liên tục, tức khối đế các tòa nhà hướng ra không gian công cộng được xây thẳng hàng.
Với các dự án tại TP.HCM, yêu cầu này ràng buộc trực tiếp mặt đứng khối đế, nên cần đối chiếu trước khi chốt hình khối.
Podium đảm nhận những công năng cần sàn rộng, nhịp kết cấu lớn và tiếp cận trực tiếp từ mặt đất: trung tâm thương mại, sảnh đón, đỗ xe nổi, tiện ích cộng đồng và các phòng kỹ thuật lớn. Đây là những không gian mà lưới cột dày đặc của tầng căn hộ không thể đáp ứng nổi.
Thương mại là công năng quyết định giá trị kinh tế của khối đế. Mặt bằng bán lẻ cần lối vào sát vỉa hè, trần cao và ít cột cản tầm nhìn, nên chỉ các tầng khối đế mới khai thác hiệu quả.
Sảnh đón chính của chung cư hay khách sạn cũng bố trí ở đây vì cần chỗ dừng xe, mái che và không gian phân luồng giao thông.
Đỗ xe nổi rất đáng cân nhắc khi địa chất yếu hoặc mực nước ngầm cao làm tầng hầm sâu trở nên tốn kém. Đưa một phần chỗ đỗ lên khối đế giúp giảm bớt số tầng hầm, đổi lại phải xử lý mặt đứng thông gió và che chắn thẩm mỹ cho các sàn này.
Mặt sàn mái của khối đế thường được chuyển đổi thành tầng tiện ích với hồ bơi, sân vườn, khu vui chơi ngoài trời.
Giải pháp này đòi hỏi tính toán trước tải trọng và lớp màng chống thấm, nội dung đã được phân tích ở bài viết: Thiết Kế Cảnh Quan Trên Mái Podium Là Gì? Chính nhu cầu sàn nhịp lớn ấy mở ra bài toán kết cấu phức tạp của podium.
Về kết cấu, podium là nơi lực của khối tháp chuyển hướng đường đi xuống móng. Tại đây thường bố trí tầng chuyển nối hai lưới cột lệch nhau, có điểm giật cấp làm thay đổi cách công trình chịu động đất, và có hệ sàn giữ khối tháp khỏi lật khi chịu tải ngang.
Vấn đề kỹ thuật đầu tiên là lưới cột. Căn hộ cần cột nhỏ, dày, nằm gọn trong vách ngăn phòng, còn trung tâm thương mại cần nhịp lớn.
Khi hai lưới không trùng trục, kỹ sư phải đặt dầm chuyển hoặc sàn chuyển ở mái khối đế để gom tải từ cột phía trên sang cột phía dưới, chấp nhận tiêu hao vật liệu, mất chiều cao thông thủy và kéo dài tiến độ ở đúng sàn đó.
Vấn đề thứ hai là hình khối. Tiêu chuẩn kháng chấn TCVN 9386 được biên soạn trên cơ sở Eurocode 8, bộ tiêu chuẩn chỉ chấp nhận một lần giật cấp mà chưa xếp công trình vào nhóm không đều khi nó nằm trong 15% chiều cao dưới cùng của hệ kết cấu và không vượt 50% kích thước mặt bằng tầng ngay dưới, kèm yêu cầu phần đế dưới hình chiếu tháp vẫn gánh phần lớn lực cắt ngang.
Đối với công trình cao 150 m, mốc 15% tương ứng khoảng 22,5 m, tức chừng 5 tầng khối đế. Vượt mốc này, công trình bị xếp vào nhóm không đều theo mặt đứng, phải phân tích phức tạp hơn và thường thiết kế cho lực động đất lớn hơn.
Vấn đề thứ ba ít được nhắc tới là hiệu ứng neo giữ (backstay effect). Hướng dẫn thiết kế nhà cao tầng của PEER mô tả đây là hệ lực phát sinh trong khối đế để cân bằng khối tháp, có thể rất lớn và làm thay đổi hẳn phân bố lực cắt, mô men lật bên dưới sàn podium. Sàn mái khối đế vì thế là bộ phận chịu lực trọng yếu của cả tòa nhà.
Cuối cùng là lựa chọn tách khe lún giữa khối đế và khối tháp hay đổ liền khối trên móng chung. Tách khe giúp giảm ứng suất do lún lệch nhưng phải xử lý kỹ thuật chống thấm tại khe lún, còn giải pháp liền khối đem lại mặt bằng liền mạch nhưng móng và sàn phải chịu nội lực lớn hơn.
Lựa chọn này sẽ phụ thuộc vào sự chênh lệch giữa tải trọng và địa chất, nên cần có kết quả khảo sát trước khi chốt.
Podium là ranh giới giữa khu thương mại và khu ở, vốn thuộc các nhóm nguy hiểm cháy khác nhau, đồng thời là vị trí mọi đường ống, đường gió và cáp điện của khối tháp phải đi xuyên qua. Phòng cháy và cơ điện của cả tòa nhà vì thế được định hình từ đây.
Theo QCVN 06:2022/BXD, chung cư thuộc nhóm F1.3 còn cửa hàng thương mại thuộc nhóm F3.1. Các phần nhà khác nhóm nguy hiểm cháy theo công năng bắt buộc phải được ngăn chia bằng bộ phận ngăn cháy.
Sàn mái khối đế và vách bao lõi thang thường phải thiết kế như bộ phận ngăn cháy, và lối thoát nạn của cư dân khối tháp thường được tách biệt khỏi khu thương mại.
Khối đế vươn rộng còn có thể đẩy mặt khối tháp ra xa tầm với của xe thang chữa cháy, nên tuyến đường và bãi đỗ xe chữa cháy phải bố trí đồng thời với hình khối kiến trúc.
Về cơ điện, mọi trục kỹ thuật của khối tháp đều đi xuống qua khối đế để kết nối với trạm điện, bể nước, phòng bơm ở tầng thấp hoặc tầng hầm.
Nếu shaft phía trên không trùng khoảng trống giữa các dầm chuyển phía dưới, đường ống phải đi ngang một đoạn dài và ăn vào chiều cao trần khu thương mại. Đây là lý do thiết kế MEP cần chốt trần, shaft và lỗ mở ngay từ đầu.
Mái khối đế cũng thường bố trí tháp giải nhiệt, dàn nóng điều hòa hoặc ống thải khói bếp nhà hàng. Đặt ở đây thì gọn đường ống dẫn, nhưng tiếng ồn và khí thải có thể ảnh hưởng tới các căn hộ tầng thấp, nên vị trí thiết bị cần kiến trúc và cơ điện cùng phối hợp chốt dứt điểm.
Phương án podium cần 3 bộ môn chốt cùng lúc vì mỗi quyết định trên sàn khối đế đều tác động tới cả ba. Một ô thông tầng hay một đường dốc lên sàn đỗ xe nếu chốt lệch nhịp sẽ khiến hồ sơ phải chỉnh sửa nhiều vòng và phát sinh chi phí khi đã thi công.
PEER khuyến nghị giới hạn lỗ mở và độ lệch cao độ trên sàn khối đế, đồng thời xem việc phối hợp sớm với kiến trúc sư là bắt buộc. Ô thông tầng đẹp nhất trên phối cảnh trung tâm thương mại có thể nằm đúng vùng sàn cần giữ để truyền lực ngang.
Có 3 quyết định nên chốt trước khi triển khai hồ sơ kỹ thuật:
Chốt sớm 3 điểm này thì tầng chuyển, trần thương mại và mặt bằng tiện ích không phải điều chỉnh lẫn nhau về sau. Tại Song Anh, kiến trúc, kết cấu và cơ điện của khối đế được phối hợp đa bộ môn trên cùng một mô hình dữ liệu đồng bộ.
Thay đổi ở một bộ môn được kiểm tra ngay tác động lên các bộ môn còn lại, giúp xung đột lộ ra trên bản vẽ thay vì phát sinh ở công trường.
Chủ đầu tư đang cân nhắc hình khối podium cho dự án mới có thể trao đổi với đội ngũ tư vấn thiết kế của Song Anh để rà soát phương án từ giai đoạn ý tưởng, thời điểm mỗi thay đổi còn ít tốn kém nhất.
Căn hộ podium là căn hộ nằm trong phần khối đế hoặc ngay trên sàn mái podium, thường có khoảng sân vườn, sân thượng riêng hoặc chiều cao trần thông thoáng hơn căn tầng điển hình. Khác biệt lớn nằm ở không gian ngoài trời và vị trí tiếp cận gần tiện ích.
Đổi lại, căn hộ podium có tầm nhìn thấp hơn và dễ chịu ảnh hưởng bởi tiếng ồn từ khu thương mại hay hệ thống thiết bị kỹ thuật.
Shophouse khối đế là một phần của podium chứ không phải toàn bộ. Đó là các không gian thương mại có mặt tiền riêng ở một đến hai tầng dưới cùng, bán hoặc cho thuê theo từng căn, trong khi podium còn bao gồm sảnh, trung tâm thương mại, bãi đỗ xe và các phòng kỹ thuật phụ trợ dùng chung.
Podium không có số tầng cố định; chiều cao khối đế được quyết định bởi chỉ tiêu quy hoạch của lô đất, dây chuyền công năng cần bố trí và giải pháp kết cấu. Các dự án chung cư, khách sạn trong đô thị thường có khối đế từ một đến vài tầng.
Chiều cao khối đế nên được kiểm tra sớm theo tiêu chí giật cấp của tiêu chuẩn kháng chấn đã nêu ở phần kết cấu chịu lực.
——————————————
CÔNG TY CỔ PHẦN TƯ VẤN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG SONG ANH (SA)
Địa chỉ: Toà nhà Park IX - số 08 Phan Đình Giót, Phường Tân Sơn Hoà, TP.HCM
☎️ Hotline: 0969 865 728
✉️ Email: tnc@sa-corp.vn
